Moskous drama zonder weerga

Als in Moskou op 23 oktober 2002, tijdens een voorstelling van de musical Nord-Ost enkele mannen in camouflagepak het podium oprennen, denken sommigen in het publiek dat de mannen deel uitmaken van de act, en applaudisseren....

In Rusland in gijzeling reconstrueert Peter d'Hamecourt het drama. Een hoofdrol is weggelegd voor Oleg Zjirov, een tot Nederlander genaturaliseerde Rus, wiens vrouw en zoon gegijzeld zijn. Via de televisie is heel Nederland die dagen getuige van de verbijsterende afloop. Al even verbijsterend is de door d'Hamecourt beschreven aanpak van de crisis door het Kremlin. Hij maakt aannemelijk dat de autoriteiten van meet af aan niet van plan waren de buitenlandse gijzelaars eerder vrij te krijgen, met de gijzelnemers in contact te treden of serieus met hen te onderhandelen over hun eis: terugtrekking van de federale troepen uit Tsjetsjenië. De antiterreureenheid Alfa had als opdracht de terroristen te elimineren en is daarin geslaagd. De gijzelaars vielen onder verantwoordelijkheid van andere diensten, die niet of nauwelijks bij de voorbereiding van de bestorming van het theater waren ingeschakeld, een omissie die velen van hen het leven kostte.

Na de bestorming op de vierde gijzelingsdag waren er geen professionele hulpdiensten om de gijzelaars af te voeren, er was geen veldhospitaal. De gereedstaande ambulances stonden zo geparkeerd dat ze meteen in een file belandden. Voor het bij de bestorming gebruikte gas was geen tegengif aanwezig, artsen en ziekenhuizen moesten maar zelf achter de samenstelling ervan zien te komen.

Familieleden werden lange tijd niet over het lot van hun naasten geïnformeerd. Oleg Zjirov kwam er op eigen houtje achter dat zijn vrouw was omgekomen. Overlevenden konden het verder zelf uitzoeken, aan nazorg doet men niet in Rusland.

Uitgebreid schetst d'Hamecourt de achtergronden van het gijzelingsdrama. Hij laat zien dat het Russisch-Tsjetsjeense conflict nog uit de tijd van het tsarenregime stamt, dat er al eeuwen sprake is van een interne etnische botsing tussen de twee culturen, lang voordat het internationale terrorisme en de fundamentalistische islam in de 20ste eeuw hun intrede deden.

Aan bod komen de eerste Tsjetsjeense oorlog (1994-1996) die aan veertigduizend Tsjetsjenen en vijfduizend Russen het leven kostte, de periode erna waarin Tsjetsjeense krijgsheren hun landgenoten terroriseerden en een vermogen bij elkaar verdienden in de lucratieve ontvoeringsbusiness, en de bloedige bomaanslagen in 1999 in onder andere Moskou, die door de Russen werden aangrepen om Tsjetsjenië opnieuw binnen te vallen.

Het einde van de ellende is niet in zicht. Nog altijd drijft het meedogenloze optreden van het Russische leger jonge Tsjetsjenen tot radicaliteit en terreur; de Russische bevolking, door de persbreidel onwetend van wat er werkelijk in Tsjetsjenië gebeurt, zal een nog hardere aanpak van Tsjetsjenen gedogen: Rusland gegijzeld door geweld.

Een verhelderend, maar treurig stemmend boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden