Moskou voorziet geen sores bij eeuwwisseling

De Russen worden al jaren overstelpt met onheilsprofetieën die zo niet het einde van de wereld, dan toch het einde van hun land voorspellen....

Van onze correspondent

Bart Rijs

MOSKOU

Hoewel er nog maar een jaar te gaan is en de dagen wegtikken, lijkt het alsof niemand in Rusland beseft dat het enorme kernwapenarsenaal, de bijna dertig kernreactoren, de petrochemische industrie, het railtransport, het luchtverkeer, en het netwerk van pijpleidingen waardoor gas en olie naar West-Europa wordt gepompt, allemaal afhankelijk zijn van computers.

'Toen we de regering het millenniumprobleem voor het eerst voorlegden, zeiden de ministers dat het uit de lucht was gegrepen.' Aleksandr Manosjkin schiet er nog van in de lach. Als hoofd van de Federale Commissie voor Informatisering moest hij de regering uitleggen dat de programmeurs de eerste twee cijfers van de jaartalaanduiding hadden weggelaten om geheugenruimte te besparen, en dat computers het jaar 2000 voor het jaar 1900 zouden aanzien, met alle gevolgen van dien. 'De ministers zeiden: ''Dan zetten jullie die twee cijfers er toch gewoon weer bij'''

Op aandringen van het Westen, dat zich grote zorgen maakt over de Russische nonchalance, kwam er in mei van dit jaar uiteindelijk een plan van aanpak. Maar door de financiële crisis en de regeringswisselingen is er van de uitvoering weinig terecht gekomen. 'We komen tijd en geld tekort', zegt Manosjkin berustend. 'Er zijn wel mensen die begrijpen dat er echt een probleem ligt, maar ook die laten de oplossing over aan de voorzienigheid.'

Niemand weet precies hoe groot het millenniumprobleem in Rusland is. Aan de ene kant lijkt het mee te vallen. Dat komt omdat de computerisering veel minder ver is voortgeschreden dan in het Westen, zegt cyberintellectueel Anatoli Levantsjoek. Het aantal computers per hoofd van de bevolking is tachtig keer zo klein als in de VS. 'Een van Stalins gevleugelde uitspraken was: ''Geen man, geen probleem''. Bij ons geldt voor het jaar 2000: geen computer, geen probleem.'

Aan de andere kant kan ook een klein aantal computers dat op hol slaat of vastloopt, een ramp veroorzaken. Juist de ouderwetse Sovjetapparatuur, die wordt gebruikt in de defensiesystemen en de kerncentrales, is het gevoeligst voor het millenniumprobleem. De Federale Commissie voor Informatisering schat dat het 10 miljard roebel (een miljard gulden) kost om deze computers millenniumbestendig te maken, maar op de begroting voor 1999 is er geen kopeke voor uitgetrokken.

De Russische vice-premier Boelgak heeft wel een oekaze uitgevaardigd dat alle ministeries het millenniumprobleem voor april moeten hebben aangepakt. Een rondgang langs betrokken ambtenaren wekt de indruk dat deze oekaze, net als zoveel anderen, in een diepe bureaula is beland.

'De situatie geeft geen aanleiding tot verontrusting', beweert luitenant-generaal Vladimir Jakovlev. Aan hem zijn als commandant van de Strategische Raketstrijdkrachten 751 lange-afstandsraketten met 3610 kernkoppen toevertrouwd. Op beelden van het Russische tv-station NTV was te zien hoe oud de apparatuur in de commandobunkers is. Met de metalen, vierkante computerkasten had het iets weg van het hoofdkwartier van de schurken in de James Bondfilms van de jaren zestig en zeventig. Generaal Jakovlev heeft tien miljoen roebel (een miljoen gulden) uitgetrokken voor het millenniumprobleem, minder dan het gemiddelde bedrijf in het Westen besteedt om zijn computers na te kijken.

Westerse defensiespecialisten sluiten uit dat er een raket kan worden afgevuurd door een computerfout, maar zijn bang dat de Russische satellieten en waarschuwingssystemen van de kook zullen raken. Een Britse denktank haalde in een rapport de Russische satelliettechnicus Sergej Fradkov aan, die precies het scenario schildert waar het Westen bang voor is: 'Als een computer de datum gebruikt om de baan van een raket te berekenen, en de datum staat dan op 00, dan deelt de computer door 0 - met een oneindig hoge waarde als uitkomst - en zal het systeem melden dat er een zeer grote kans bestaat dat er een aanval plaatsvindt.'

Het Russische ministerie van Defensie heeft eind november een aanbod van de NAVO afgewimpeld om te helpen bij het oplossen van het millenniumprobleem. De Russen schijnen het risico te groot te vinden dat de NAVO de beveiligingscodes van het raketsystemen in handen krijgen.

'Als er cijfers in de massamedia verschijnen, zouden ze het publiek in de war brengen', zegt Joeri Tkatsjoek van het ministerie van Atoomenergie. 'Ik wil benadrukken dat onze specialisten aan het millenniumprobleem werken.' Het ministerie van Atoomenergie, kortweg MinAtom, is een industriële gigant die niet alleen kerncentrales exploiteert, maar ook opwerkingsfabrieken, en honderden onderzoeksinstituten. De woordvoerder verzekert dat de kerncentrales veilig zijn en alle 'kritische systemen' ruim voor 2000 worden aangepast.

De computers van MinAtom vallen onder het staatsgeheim, en de aanpak van het millenniumprobleem is niet te controleren. Maar het ministerie is na de ineenstorting van de Sovjet-Unie 95 procent van zijn budget kwijtgeraakt, er is geen geld voor de vervanging van apparatuur, en het personeel krijgt vaak maanden achter elkaar geen loon. Het is niet duidelijk waar MinAtom ineens de honderden miljoenen roebels voor de aanpassing en vervanging van de computers vandaan kan hebben gehaald.

'We werken hard aan een oplossing', belooft Joeri Golovonov, het hoofd van de technische dienst van het Federale Bureau voor de Statistiek. 'Het probleem is alleen dat er geen geld is voor de vervanging van de computer in ons rekencentrum, die de belangrijkste berekeningen uitvoert.' Het statistiekbureau moet de regering de cijfers verschaffen over de economische trends. Als de cijfers onjuist zouden zijn, of zelfs uitblijven, bestaat de kans dat de regering de verkeerde maatregelen neemt en de economische chaos nog groter wordt dan die al is.

Toch halen de Russen hun schouders op over millenniumprobleem. Als ze er al van hebben gehoord, houden ze het voor een westerse obsessie. Voor veel Russen is dit decennium al een aaneenschakeling van rampen, dus het eentje kan er nog wel bij. Trouwens, waarvoor moeten ze bang zijn? Dat de elektriciteitscentrales stoppen met werken? Het halve land zit deze winter al zonder stroom. Dat het banksysteem instort? Precies wat er in augustus is gebeurd. Dat lonen en pensioenen in het jaar 2000 niet op tijd worden uitbetaald? Nu moeten ze ook maanden wachten op hun geld.

De autoriteiten hebben de moed al opgegeven dat ze alle computers op tijd millenniumbestendig kunnen maken (dat kan volgens de Informatiseringscommissie wel vijf, tien, of zelfs vijftien jaar duren). Ze concentreren zich op systemen die gevaar opleveren als ze niet goed zouden werken. Het onderwijs, het openbaar vervoer, de sociale zekerheid en de gezondheidszorg staan onderaan het prioriteitenlijstje.

Dat slecht werkende computers in deze sectoren het leven flink kunnen ontwrichten is jammer, maar er valt helaas weinig meer aan te doen. 'Rusland verwacht een wonder', schrijft de liberale krant Segodnja. 'Zodat iemand de circuits op het laatste moment aan elkaar kan solderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden