Moskou-gezinde Zavgajev voelt zich door Lebed belaagd

Vrede is mooi, maar niet als je daardoor de macht verliest. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Moskou-gezinde Tsjetsjeense regering in de Russische media een offensief tegen de vredesmissie van Jeltsins veiligheidsadviseur Lebed begonnen is....

BERT LANTING

Van onze correspondent

MOSKOU

De pro-Russische Tsjetsjeense leider Dokoe Zavgajev vergezelde Lebed vorige week nog braaf op diens reis naar Tsjetsjenië - wat moet je anders met een afgevaardigde van de regering die jou in het zadel geholpen heeft? - maar nu hij zijn politieke einde ziet naderen, beschuldigt hij de secretaris van de Russische veiligheidsraad ervan dat hij in feite bezig is een 'staatsgreep' in Tsjetsjenië te organiseren.

Sinds Lebed op het toneel verschenen is, lijkt er voor de regering van Zavgajev nauwelijks meer een rol weggelegd in Tsjetsjenië. De generaal nam Zavgajev tot aan Grozny mee op zijn vredesmissie, maar liet hem vervolgens aan de kant staan. Bij de besprekingen met Jandarbijev, Maschadov en de andere leiders van de Tsjetsjeense opstandelingen werd Zavgajev niet betrokken.

De gemeenschappelijke patrouilles van Russische militairen en Tsjetsjeense strijders die sinds gisteren de orde moeten bewaren in Grozny, zijn een sprekend voorbeeld van de veranderingen. Tot voor kort werkten de Russen samen met politieagenten die onder Zavgajevs bevel stonden, maar zij staan nu buitenspel.

Dat lot wacht Zavgajev en zijn ploeg ook als het Kremlin instemt met het politieke akkoord dat Lebed samen met de Tsjetsjeense bevelhebber Maschadov in elkaar heeft getimmerd. Volgens dat akkoord moet de regering van Zavgajev plaats maken voor een coalitiekabinet, dat door een raad van vertegenwoordigers van heel het Tsjetsjeense volk wordt gekozen. Het staat wel vast dat daarin voor Zavgajev en premier Nikolaj Kosjman geen plaats is.

Als de belangrijkste kanshebbers voor de opvolging van Zavgajev worden Maschadov en de voormalige voorzitter van het Sovjetparlement Roeslan Chasboelatov genoemd.

De belaagde Tsjetsjeense leider klaagde tegenover de krant Moskovski Komsomolets dat Lebed hem als een baksteen had laten vallen. Hij herinnerde eraan dat Jeltsins veiligheidsadviseur de leider van de OVSE-missie in Grozny, Tim Guldimann, vorige maand nog had uitgelegd dat Moskou niet bereid was met de Tsjetsjeense opstandelingen te praten. Als die over vrede wilden praten, moesten ze dat maar met Zavgajev doen, het hoofd van de 'wettige' regering van Tsjetsjenië.

Inderdaad heeft Moskou een tijdlang geprobeerd het conflict tot een interne Tsjetsjeense kwestie te maken. Zavgajev kreeg enorme hoeveelheden geld om de loyaliteit van de burgers te kopen met uitkeringen en om een politiemacht op te zetten die het op den duur van de Russische troepen zou moeten overnemen. Moskou was dan ook zeer enthousiast toen Zavgajev eind vorig jaar met overweldigende meerderheid tot hoofd van de republiek werd gekozen.

Iedereen die wel eens in Grozny is geweest, wist dat Zavgajev die klinkende zege slechts te danken kon hebben aan grootscheeps geknoei met de stemmen: zelfs in de gangen van het regeringsgebouw werd er op hem gescholden, niet eens op fluistertoon. De enige regio waar Zavgajev wel op steun kan rekenen, is zijn geboortestreek: het Nadteretsjny rayon, in het noorden van de republiek.

Net als het 'vietnamiseringsbeleid' dat de Amerikaanse regering aan het eind van de oorlog in Vietnam voerde, liep ook de Russische poging de oorlog in de Kaukasus te 'tsjetsjeniseren' op een fiasco uit. Bij de aanval van de opstandelingen op Grozny, begin deze maand, zakte het Zavgajev-bewind als een kaartenhuis in elkaar en liepen de pro-Russische politie-eenheden en masse over naar de rebellen.

Dat was voor Lebed het signaal dat het tijd was Zavgajev aan de kant te zetten: waarom rekening houden met iemand die slechts dwarsligt, maar die in de praktijk nauwelijks steun blijkt te hebben.

Voor Zavgajev en zijn ministers staat er veel op het spel. Het is een publiek geheim dat Jeltsins stadhouders in Tsjetsjenië schatten verdiend hebben aan de 'wederopbouw' van Grozny.

Een van de grootste zwendelaars - burgemeester Gantemirov van Grozny, die tevens de post van vice-premier in de regering van Zavgajev had - werd deze zomer wegens fraude gearresteerd door de Russische autoriteiten, maar er is geen reden om aan te nemen dat het misbruik van overheidsgelden daarmee was afgelopen. Hoewel Moskou inmiddels al honderden miljoenen guldens heeft overgemaakt, is er in Grozny vrijwel geen flat opgeleverd.

De Zavgajev-aanhangers lopen verder het gevaar het slachtoffer te worden van afrekeningen door de Tsjetsjeense opstandelingen. Volgens Zavgajev is de jacht op pro-Russische ambtenaren inmiddels begonnen in Grozny en dreigt er een burgeroorlog als de Russische troepen zich terugtrekken. In pro-Russische bolwerken als Znamenskoje en Oeroes-Martan zou de bevolking al begonnen zijn zich te bewapenen voor de strijd tegen Maschadov en zijn mannen.

Het zou voor Zavgajev de tweede keer zijn dat Moskou hem laat vallen. In 1991 stak de regering-Jeltsin ook geen hand voor hem uit, toen Tsjetsjeense nationalisten onder leiding van de latere president Doedajev hem afzetten als partijleider van de republiek.

Bert Lanting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden