Moskou en Teheran: Amerikanen hebben 'rode lijn' overschreden

Rusland en Iran hebben zondag gewaarschuwd dat ze samen met de sjiitische militie Hezbollah zullen terugslaan als de Verenigde Staten hun bondgenoot Syrië opnieuw aanvallen. Met het afvuren vrijdag van tientallen kruisraketten op een Syrische luchtmachtbasis hebben de Amerikanen een 'rode lijn' overschreden, lieten Moskou en Teheran weten via een gezamenlijk commandocentrum voor de strijd in Syrië.

De Russische president Vladimir Poetin (rechts) op een gezamenlijke persconferentie met de Iraanse president Hassan Rouhani in het Kremlin op 28 maart Foto ap

'Van nu af aan zullen we met geweld antwoorden op elke agressie of elke overschrijding van rode lijnen door wie dan ook. Amerika weet heel goed waartoe we in staat zijn', aldus de verklaring. De anti-westerse bondgenoten stelden verder dat Amerikaanse militairen die in het noorden van Syrië Koerdische milities helpen, daar illegaal zijn.

De Russische president Vladimir Poetin en zijn Iraanse ambtgenoot Hassan Rohani hebben zondag in een telefoongesprek vastgesteld dat de Amerikaanse aanval op de Syrische basis 'onaanvaardbaar' was en een schending van het internationaal recht behelsde. Ze willen een onafhankelijk onderzoek naar de verspreiding van gifgas op 4 april in het Syrische Khan Sheikhoun. Voor de VS was dat de aanleiding Syrië aan te vallen.

Volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson was de aanval met chemische wapens in de provincie Idlib, waarbij vorige week minstens 72 mensen omkwamen, mede het gevolg van passiviteit van Rusland. Volgens hem heeft Moskou te weinig gedaan om de internationale overeenkomst uit 2013 over het vernietigen van de Syrische voorraden chemische wapens uit te voeren.

Tillerson en de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley hebben afgelopen weekeinde in interviews verder bijgedragen aan de onduidelijkheid inzake het standpunt van Washington over de politieke toekomst van de Syrische president Bashar al-Assad.

Haley zei zondag tegen CNN dat het gedwongen aftreden van Assad een van de doelstellingen van het Amerikaanse Syrië-beleid is. 'Er zijn meerdere prioriteiten. Het wegkrijgen van Assad is niet de enige prioriteit.' Ook zei ze dat er in Syrië geen enkele politieke oplossing mogelijk is met Assad aan het hoofd van het regime.

Lot van Assad

Het leek een iets zwaardere variant te zijn van wat Haley, Tillerson en president Donald Trump in de dagen na de gifgasaanval hadden gezegd over het lot van Assad. Tillerson bijvoorbeeld stelde dat er voor hem 'geen enkele rol' meer is in het landbestuur van Syrië.

In een interview zondag met de tv-zender CBS klonk hij echter voorzichtiger. Volgens de minister heeft het verslaan van Islamitische Staat voor de VS nog altijd de hoogste prioriteit. 'Dat is niet veel veranderd.' Pas als de dreiging van IS geweken is, kan de aandacht uitgaan naar het stabiliseren van de situatie in Syrië.

'We hopen dan de partijen aan tafel te krijgen voor politieke gesprekken' tussen regering en rebellen, zei Tillerson. Als resultaat daarvan 'zal het Syrische volk beslissen over het lot van Bashar al-Assad en zijn legitimiteit'. Die uitspraak lijkt sterk op wat de minister zei een week vóór de gifgasaanval. Hij liet toen weten dat het vertrek van de Syrische president voor de VS niet langer prioriteit had.

Rex Tillerson en Donald Trump tijdens de meeting met Chinese president Xi Jinping in Palm Beach Foto reuters

Ondertussen voert de door de VS geleide internationale coalitie tegen IS voorlopig geen luchtaanvallen boven Syrië meer uit. Dit heeft de Belgische minister van Defensie, Steven Vandeput, zaterdag gezegd tegen Belgische media. Volgens hem belijkt de internationale coalitie elke dag hoe de situatie zich ontwikkelt. Het Kremlin heeft het akkoord opgezegd waarmee de coalitie acties afstemde op Russische luchtaanvallen. Dat voorkwam ongelukken in het drukke luchtruim. In Syrië staat moderne Russische luchtafweer opgesteld.

Gevechtsvliegtuigen hebben zaterdag het Syrische dorp Khan Shaikohoun aangevallen, waar eerder deze week tientallen mensen om het leven kwamen bij een vermoedelijke gifgasaanval. Volgens het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten werden zaterdag twee mensen gedood.

Archieffoto van afgelopen dinsdag toen een ziekenhuis in Khan Sheikhoum doelwit werd van een vermoedelijke gifgasaanval. Foto afp

Boris Johnson

Bij een luchtaanval elders in de provincie Idlib zijn zaterdag achttien burgers gedood, onder wie vijf kinderen. Volgens de organisatie kan het dodental van de aanval op dat dorp, Urum al-Joz, nog oplopen omdat verscheidene mensen zwaargewond raakten. Er vielen tientallen gewonden. De bombardementen werden waarschijnlijk uitgevoerd door vliegtuigen van het Russische leger, dat de Syrische regering steunt in de burgeroorlog.

Rusland heeft zondag uitgehaald naar het Verenigd Koninkrijk. Het schoot de Russen in het verkeerde keelgat dat de Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson vanwege de ontwikkelingen in Syrië besloot een gepland bezoek aan Moskou af te zeggen, berichtte de BBC.

Het schrappen van het bezoek roept volgens het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken de vraag op of het nog wel zin heeft met de Britten te praten. Groot-Brittannië zou geen echte invloed hebben op internationale kwesties omdat het 'in de schaduw staat' van strategische partners, waarmee ongetwijfeld wordt gedoeld op de Verenigde Staten.

Lees verder:

Alles wat u moet weten over de Amerikaanse luchtaanval in Syrië

De Verenigde Staten hebben vannacht een luchtmachtbasis van het Syrische leger aangevallen. Waarom gebeurde dat en hoe is er op de aanval gereageerd?

Hoe belangrijk was het vliegveld van Shayrat voor het Syrische regime?

Shayrat staat bekend als een van de belangrijkste luchtmachtbases voor het Syrische regime. Van hieruit stegen vliegtuigen van het type MiG 23, MiG 25 en Sukhoi Su op om de oppositie te bombarderen.

Zij zet de toon van het Amerikaanse buitenlandbeleid

VN-ambassadeur Nikki Haley opereert vrijwel onafhankelijk van haar baas. Een profiel van een diplomatiek talent dat voor de troepen uit lijkt te lopen. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.