Moskeeën veel vaker doelwit van agressie dan gemeld

Anti-islamgeweld

De molotovcocktail die op 27 februari naar een moskee in Enschede is gegooid, staat niet op zich. Tientallen geweldsincidenten hebben zich de afgelopen jaren afgespeeld rond moskeeën en islamitische instellingen: brandstichting, kogelinslagen, bekladding met nazi-symbolen, stenen door de ruiten tijdens het gebed, varkenskoppen op de stoep.

Meerdere moskeeën waaronder de Essalam Moskee in Rotterdam ontvingen op 25 februari 2016 een dreigbrief. Beeld ANP

Veelal halen de berichten het landelijk nieuws niet. Onderzoekers naar anti-islamgeweld moeten zich vaak behelpen met korte berichten in lokale kranten of op websites. Hoofdredacteur Ewoud Butter van de site Republiek Allochtonië houdt sinds 2010 een lijst geweldsincidenten bij die hij baseert op vooral lokale berichten. Politicoloog Rob Witte, die al decennialang onderzoek doet naar maatschappelijke spanningen, vist ook vooral in de lokale mediavijver. Ook uit onderzoek van de Volkskrant blijkt dat anti-islamgeweld nauwelijks tot de landelijk media doordringt.

'We hebben te maken met een collectief bagatelliseren van islamofobie', constateert Saida Derrazi van het in 2013 opgerichte Collectief tegen Islamofobie en Discriminatie (CTID). 'Dat sprake is van een groeiende haat tegen moslims, wil maar niet tot de gevestigde politieke orde en de reguliere journalistiek doordringen, ook al wordt daar al jaren voor gewaarschuwd.'

Om aandacht te vragen voor consequenties van die haat lanceerde het CTID, in samenwerking met de politie, anti-discriminatiebureaus en het College voor de Rechten van de Mens, gisteren een bewustwordingscampagne. Het thema moet prominenter op de agenda komen van politiekorpsen, scholen, bedrijven. Speerpunt is de erkenning van islamofobie als aparte discriminatiegrond.

Gepolariseerd islamdebat

De urgentie is groot, zegt Derrazi. Ze wijst op het heftig gepolariseerde islamdebat, de groei van de aanhang van Geert Wilders, de opkomst van Pegida en de angst voor islamisering vanwege de stroom vluchtelingen. 'De kloof tussen moslims en niet-moslims wordt steeds dieper. We zien dat anti-islamgeweld door overheidsfunctionarissen plichtmatig wordt veroordeeld, maar dat actief beleid uitblijft. Het vertrouwen in de rechtstaat slinkt.'

Dat blijkt wel uit de argwanende boodschappen over het handelen van politici en journalisten die boze moslims verspreiden op sociale media. Direct nadat op 25 februari bekend was geworden dat een aantal moskeeën een dreigbrief had ontvangen met een hakenkruis en de adelaar van nazi-Duitsland, twitterde minister Lodewijk Asscher: 'Daders oppakken en vervolgen. Geen ruimte voor onverdraagzaamheid.' Gisteren zat hij met een moslimdelegatie om tafel in een Leidse moskee voor nader overleg over het anti-islamgeweld.

Bij de digitale moslimgemeenschap vallen zijn goede bedoelingen niet in vruchtbare aarde, ook al wordt de Enschedese dader inmiddels verdacht van een misdrijf met terroristisch oogmerk. Met moskeebesturen wordt louter gesproken om ze in de gaten te kunnen houden, te kunnen bespioneren, klinkt het. Joodse instellingen krijgen om het minste of geringste extra bewaking. Na een aanslag op moskeeën wordt slechts gepraat en gaat men over tot de orde van de dag. Moskeeën moeten hun eigen beveiliging regelen.

Verzet tegen de bouw van een moskee in Leiden op 7 februari 2015.

Verstopeitjes

Gehekeld wordt ook de 'versluierende terminologie' van journalisten. Op 27 februari maakten 'de clowns van de media' melding van 'een poging tot brandstichting' bij een moskee in Enschede. Het woord aanslag zou in eerste instantie bewust zijn gemeden.

Verontwaardigd wordt verwezen naar de vele artikelen over verstopeitjes en de vermeende knieval van de Hema voor de islam. Daar maakt Nederland zich liever druk over dan over geweld gericht tegen moslims.

Al langer wordt geklaagd over het gebrek aan belangstelling van politiek en media voor anti-islamgeweld. Het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN) trok in 2010 aan de bel, na drie incidenten die nauwelijks aandacht kregen: een poging tot brandstichting in een Groningse moskee, kogelinslagen in een moskee te Dordrecht en de vondst van een dood schaap met de tekst 'No Mosk' op een terrein in Roosendaal waar een nieuwe moskee zou komen. Het zijn geen incidenten, waarschuwde SMN-voorzitter Farid Azarkan destijds. Actie vond hij geboden om de groeiende onrust in de islamitische gemeenschap te dempen.

Protest tegen de komst van een moskee in Roosendaal op 3 augustus 2004. Beeld Hollandse Hoogte

Piek

In 2010 ook begon Republiek Allochtonië met de incidentenlijst. Butter: 'De golf van geweldsincidenten na de moord op Theo van Gogh in 2004 leek te zijn weggeëbd. Tot ik in 2009 een overzicht zag van incidenten van de anonieme blogger Prediker op Frontaal Naakt. Het was niet zo heftig als na de moord, maar toch. Het werd door de politiek niet opgepakt. Ik ben toen zelf gaan turven.'

Geweld gericht tegen de ander - buitenlanders, gastarbeiders, Marokkanen, Turken, asielzoekers, moslims - is van alle tijden, zegt onderzoeker Witte, auteur van Al eeuwenlang een gastvrij volk. In de jaren zestig en zeventig waren er vechtpartijen tussen groepen jongeren, geweld tegen restauranthouders en bewoners in bepaalde buurten. In de jaren negentig werden asielzoekers bedreigd en waren moskeeën doelwit van bekladdingen en brandstichting. Na de moord op Van Gogh en nu met de dreiging van IS en de vluchtelingenstroom, piekt het anti-islamgeweld weer.

Grote schade in de moskee in Enkhuizen na brandstichting op 6 april 2013. Beeld Arie Kievit

Geframed

Het is Witte opgevallen dat dergelijk geweld meestal wordt geïndividualiseerd of wordt teruggebracht tot een beperkt groepje. Lonsdale-jongeren bijvoorbeeld na de moord op Van Gogh. Daden uit de moslim- of Marokkanenhoek worden volgens hem al snel geframed als iets collectiefs. Daar is veel meer politieke ophef over, dat weer resoneert in de reguliere media. Witte: 'Door de lauwe politieke reacties voelt de moslimgemeenschap zich buitengesloten. De politiek zou meer urgentie moeten uitstralen.'

Dat poogde minister Asscher gisteren in elk geval verbaal te doen op de stoep van de Leidse moskee na afloop van het overleg. De impact van de gebeurtenissen op de moslimgemeenschap was heel scherp over het voetlicht gebracht, zei hij. Ruim dertig dreigbrieven zijn op één dag afgeleverd bij moskeeën. Vanwege het gecoördineerde karakter wordt die actie als zeer bedreigend ervaren. Asscher: 'De overheid garandeert basisvrijheid voor iedereen.'

Heeft hij zijn overlegpartners kunnen overtuigen? 'Een eerste aanzet is gegeven', reageert voorzitter Mustapha el Baroudi van het Samenwerkingsverband van islamitische Organisaties Regio Haaglanden (SIORH) terughoudend. Vier keer eerder heeft een dergelijk overleg plaatsgevonden. Actie bleef uit.

El Baroudi heeft de indruk dat de noodkreet nu serieuzer wordt opgepakt door politiek en media. Voor het eerst is de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid aangeschoven en zijn diverse cameraploegen uitgerukt. 'Afwachten of nu wel wordt doorgepakt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.