Interview Moskeeën in Nederland

Moskeebestuurders: aanslag zoals in Christchurch kan ook in elke Nederlandse moskee gebeuren

De terreuraanslag in het Nieuw-Zeelandse Christchurch, waarbij een rechts-extremist zeker 50 moskeebezoekers doodschoot, roept bij Nederlandse moslims de vraag op of het wel veilig genoeg is om het vrijdaggebed bij te wonen. Welke maatregelen worden getroffen?

Moslims tijdens het vrijdaggebed in de Marokkaanse moskee en Islamitisch Centrum, Imam Malik in Leiden. Beeld ANP

‘Ik krijg constant berichten van mensen die willen weten of het wel verstandig is om vandaag naar de moskee te komen’, zegt Abdel Bouzzit, vicevoorzitter van de Imam Malik moskee in Leiden. ‘Gelukkig heb ik heel veel mensen kunnen overtuigen om toch te komen. Maar anderen zullen thuis blijven. Die willen het risico niet nemen.’

Dat moskeeën kwetsbare plekken zijn die het doelwit kunnen zijn van geweld en treiterijen is een besef dat de laatste jaren redelijk is ingedaald bij veiligheidsdiensten en bestuursgelederen. In 2017 publiceerde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) de folder Handreiking Veilige Moskee met tips aan moskeebesturen, gemeenten en politie om de veiligheid rondom moskeeën te organiseren. Aanleiding was het toenemend aantal geweldsincidenten tegen moskeeën, met als berucht voorbeeld de aanslag met een brandbom op een moskee in Enschede in 2016. Twee weken geleden hing de extremistische anti-islambeweging Pegida een spandoek met beledigende teksten over de profeet Mohammed op bij de Haagse As-Soennah moskee.

Abdel Bouzzit.

Lokaal geregeld

‘In 2016 waren er 72 incidenten tegen moskeeën’, zegt sociaal-wetenschapper Ineke van der Valk, die onderzoek deed naar geweld tegen moskeeën. ‘In 2017 waren er 20 incidenten en in 2018 ging het om 26 incidenten. Maar dat zijn slechts de voorlopige cijfers. Vaak worden incidenten niet direct gemeld.’

Voor politieke partij Denk zijn de incidenten al langere tijd aanleiding om in de Tweede Kamer te pleiten voor een nationaal veiligheidsbeleid voor moskeeën. Dat is er vooralsnog niet. Het is aan lokale overheden en plaatselijke moskeebesturen om – op basis van signalen van de politie of veiligheidsdiensten – het risico in te schatten en maatregelen te treffen. Zo heeft Amsterdam afgelopen januari besloten om de beveiliging van moskeeën op te schroeven omdat er een ‘verhoogde voorstelbare dreiging voor islamitische instellingen’ zou bestaan. Naar aanleiding van de aanslagen  in Nieuw-Zeeland neemt Amsterdam nu zichtbare en onzichtbare maatregelen, zegt burgemeester Femke Halsema. Ze benadrukt dat dit gebeurt op basis van ‘gevoelens in de samenleving en niet op basis van een concrete dreiging’. Ambtenaren en agenten gaan de wijken in om contacten te leggen en hebben extra aandacht voor het middag- en avondgebed bij moskeeën.

In de andere drie grote steden – Rotterdam, Den Haag, Utrecht – is op dit moment zover bekend geen sprake van een structurele beveiliging van islamitische instellingen.

Sommige islamitische vertegenwoordigers begrijpen dat het ondoenlijk is om alle 450 tot 500 moskeeën in Nederland te beveiligen. Niet elke moskee loopt een even groot risico op geweld of vandalisme. Anderen vinden dat de Nederlandse overheid de plicht heeft om zich maximaal in te spannen voor het veiligheidsgevoel van alle Nederlandse moslims.

Ulu-moskee

‘We zijn zo ontzettend geschrokken. Wie zegt dat dit niet in Nederland kan gebeuren?’, zegt moskeevoorzitter Yucel Aydemir van de Utrechtse Ulu-moskee, een van de grootste Turkse moskeeën van Nederland.

 In aanloop naar het vrijdaggebed regelen veel gebedshuizen zelf extra beveiliging.

‘Voor de effectiviteit ervan kan ik verder niets zeggen over onze extra beveiliging’, zegt Aydemir. Sinds het nieuws over de aanslagen in Nieuw-Zeeland bekend werd, houden de voorzitters van de moskeeën in Utrecht elkaar op de hoogte via een whatsappgroep. De moskeevoorzitters willen op korte termijn bij elkaar komen om te praten over veiligheid, bij voorkeur met de burgemeester en de politie. ‘In Nieuw-Zeeland, dat bekendstaat als een vriendelijk en vreedzaam land, had ook niemand zoiets verwacht.’

Yücel Aydemir, bestuurder van de ULU-moskee in Utrecht. Beeld Harry Cock

De Ulu-moskee was al eerder het doelwit van antimoslimsentimenten. In januari vorig jaar zei de Utrechtse PVV-lijsttrekker Henk van Deùn dat hij liever zou willen dat het gebedshuis zou afbranden. Pegida demonstreerde in oktober op het plein voor de moskee. Daaarbij voelden de gelovigen zich beledigd door uitlatingen van de Pegida-voorman over hun profeet. Het liep uit op rellen.

‘De aanvallen op moslims en de islam worden steeds heviger’, zegt Aydemir. ‘Dat merken wij ook. Er hoeft maar een gek te zijn die vervolgens overgaat tot een gewelddadige actie. Dat maakt het zo onvoorspelbaar.’

Aydemir hoopt dat de PVV en Pegida ‘een lesje leren’ van wat nu in Nieuw-Zeeland is gebeurd. ‘Dat ze moeten ophouden met haatzaaien en hun hetze tegen moslims. Want er zal maar iemand zijn die zich door hun uitingen gerechtvaardigd voelt om te gaan moorden. Je mag best kritiek leveren op moslims en de islam, maar doe dat dan op een fatsoenlijke manier.’

Ondertussen roepen de moskeeën hun gelovigen ook op om de kalmte te bewaren. ‘Dat hebben we met de Utrechtse gebedshuizen afgesproken en ook met Diyanet, de Turkse koepel van moskeeën. Na het vrijdaggebed gaan we een extra gebed uitvoeren voor de slachtoffers in Nieuw-Zeeland. We moeten voor hen bidden. Wat daar gebeurd is, is zo onvoorstelbaar vreselijk.’

De Utrechtse Ulu-moskee, een van de grootste Turkse moskeeën van Nederland. Beeld Raymond Rutting

‘Bel eens een doorsnee burgemeester in Nederland en vraag wat hij doet aan de beveiliging van moskeeën in zijn gemeente - dat zal je erg tegenvallen’ zegt Abdel Bouzzit van de Leidse Imam Malik moskee. ‘Sinds de aanslag op de moskee in Enschede in 2016 trekken we aan het jasje van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid met de vraag of ze een beveiligingsplan voor alle moskeeën kunnen realiseren. Maar tot nu toe wordt er alleen wat gedaan voor moskeeën in de vier grote steden, en zelfs daar gebeurt het niet eens adequaat.’

De NCTV, Pieter-Jaap Aalbersberg, liet vrijdag weten dat de aanslagen in Christchurch passen in het huidige dreigingsbeeld. ‘Het gepolariseerde maatschappelijke debat kan impact hebben op snel radicaliserende groepjes of eenlingen.’ Hij voegde daaraan toe dat ‘lokale autoriteiten alert zijn en blijven rondom moskeeën in Nederland’.

Wat in Christchurch is gebeurd, kan in willekeurig welke Nederlandse moskee gebeuren, gelooft Bouzzit. Daarom moet de veiligheid van moskeeën hoger op de politieke agenda in Den Haag komen te staan.

Lees meer over de daders en ooggetuigen van de aanslag in Nieuw-Zeeland

Mohan Ibn Ibrahim (27) was aanwezig in een van de twee moskeeën, de Al Noor-moskee, toen een schutter het vuur opende. ‘Nieuw-Zeeland voelde als het veiligste land ter wereld, nu niet meer, nu ben ik bang’

De Australiër Brenton Tarrant (28), die de beelden van de schietpartij in de Al Noor-moskee livestreamde, omschrijft zichzelf in een 73 pagina’s tellend manifest als ‘een gewone witte man’. Hij zegt tot zijn daad te zijn gekomen om ‘zorg te dragen voor de toekomst van mijn volk’ en om ‘de immigratie direct terug te brengen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.