Moskee ook schild tegen de jihad

Salafistische moskeeën zoals de Al Fourqaan in Eindhoven, zijn sociaal zeer actief. Maar ze worden ook in een adem genoemd met het oproepen tot geweld....

De Amsterdamse El Tawheed-moskee krijgt ze ook binnen: jonge moslims die overlopen van onmacht en haat tegen ‘westerse onderdrukkers van de islam’ . Ze worden op die emoties aangesproken door ronselaars voor de jihad.

Vermoedelijk hebben de drie Haagse moslimjongeren die nu twee weken worden vermist, zich dermate laten opjutten dat ze ook echt vertrokken zijn. Naar Irak of Tsjetsjenië om te strijden aan de zijde van ‘hun onderdrukte broeders’, zo vrezen hun ouders die nog niets van hen hebben vernomen.

Abdelkarim (25) voorzitter van de El Tawheed-jongerencommissie heeft tijdens de ramadan zes potentiële jihadrekruten meegenomen naar imam El Shershaby. ‘Het was een poging de jongeren met een overdracht van kennis weer op het rechte islamitische pad te krijgen. Vaak weten ze simpele dingen niet, hoe je bijvoorbeeld het gebed moet doen. Maar ze weten alles over de jihad’, zegt Abdelkarim.

Hoe zo’n gesprek verloopt? Niet altijd bevredigend, beaamt hij. Je hebt leidersfiguren die de moskee en de imam verketteren. Die lopen ostentatief weg tijdens zo’n gesprek. ‘Dergelijke figuren zijn ook voor ons verloren. Die zeggen dat wij ongelovig zijn, dat ook wij mogen worden bestolen en gedood.’

Abdelkarim is ervan overtuigd dat bij uitstek de salafistische moskeeën, die te boek staan als radicaal en door de AIVD in de gaten worden gehouden, een buffer vormen tegen gevaarlijke moslimextremisten. Salafisten zijn orthodoxe moslims die de ‘zuivere islam’ uit de begintijd van de profeet nastreven. De gewone moskeeën zijn veelal niet meer dan gebedshuizen. Die doen niks voor jongeren, die laten hen zitten met hun frustraties, legt hij uit.

Salafistische moskeeën, waarvan El Tawheed, As Soennah in Den Haag en Al Fourqaan in Eindhoven de bekendste zijn, zijn buitengewoon actief. Abdelkarim: ‘Ze hebben websites, geven cursussen, houden lezingen in het Nederlands.’

Met hun kennis vormen ze ‘een schild tegen het jihadistische gedachtegoed’. Abdelkarim: ‘Er wordt op het gevoel van de jongeren ingespeeld. Er wordt gezegd dat het Westen de moslimonderdrukking negeert. Dan wordt gevraagd: en wat doe jij eraan?’

Zijn imam legt de finesses van de jihad uit. Hij zegt dat alleen een islamitische regering die bestuurt met de sharia (islamitische wetgeving) een aanvalsoorlog mag beginnen. Een verdedigingsoorlog is toegestaan in bijvoorbeeld Tsjetsjenië waar moslims worden aangevallen. Maar die mag alleen door de Tsjetsjenen zelf worden gevoerd. Eventueel met hulp van omringende volkeren.

Zelfs de strijd in Irak kan geen zelfverdedigingstrijd worden genoemd. Daar is het onduidelijk wie regeert. Is het de lokale Al Qa’ida-leider Al-Zarqawi? Het land is te chaotisch. Volgens Abdelkarim zien de Saudische geleerden Irak niet als een legitieme verdedigingsoorlog. Conclusie: ‘Nederlandse moslimjongeren mogen niet naar Irak en niet naar Tsjetsjenië om te strijden.’ Dat neemt niet weg dat de woedende jongeren volkomen gelijk hebben, meent Abdelkarim. ‘Moslims worden overal ter wereld vernederd.’

Imam Fawaz van de Haagse As Soennah-moskee schreeuwt hun gelijk van de daken. Hij schopt aan tegen het kapitalistische, onzedige Westen, tegen Amerika en tegen Ayaan Hirsi Ali die in de woorden van Fawaz ‘als een vieze schoen tegen de islam aanschopt’.

Hij neemt het op voor de opstandige jongeren en zo, aldus Abdelkarim, ‘neemt hij de voedingsbodem weg voor de echte extremisten’. Moeten radicale imams worden ingezet in de strijd tegen terrorisme? Het is waar dat salafistische imams het gebruik van geweld openlijk verwerpen, maar tegelijkertijd hebben juist deze moskeeën een grote aantrekkingskracht op radicale jongeren.

Door continu te fulmineren tegen het Westen en het westerse rechtssysteem, isoleren de salafistische imams hun volgelingen van de Nederlandse samenleving. Ze maken hun moskeeën tot een broedplaats van radicalisering, staat kort samengevat in de AIVD-ambtsberichten die ten grondslag liggen aan Verdonks besluit de Eindhovense imams uit te zetten.

De rol van de salafistische moskeeën is zo lastig in te schatten omdat ze volgens onderzoekers twee gezichten hebben: ze zijn zowel een opstap naar radicalisering als een buffer tegen terreur.

Hoogleraar islamitisch recht Ruud Peters, die voor justitie het radicaliseringsproces van Mohammed B. onderzocht, onderscheidt vier stadia.

Fase 1: eerste aanzetten tot verwerpen van westerse waarden en normen; fase 2: verwerping van het westerse staatsbestel en rechtstelsel; fase 3: globale oproep tot gewapende jihad tegen de democratie; fase 4: oproep tot geweld tegen zij die de islam of de profeet Mohammed beledigd hebben.

De salafistische imams spelen volgens deskundigen een rol in de eerste twee fasen van het radicaliseringsproces. De volgende fasen spelen zich af buiten de moskee, op internet of in huiskamerbijeenkomsten. De imams kunnen helpen te voorkomen dat hun volgelingen die laatste fasen ingaan. Al klinkt ook de waarschuwing dat dit spelen met vuur is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden