Moordend geweld, inflatie en een oninspirerende leider: 'Venezolanen zijn het zat'

In Venezuela wordt al meer dan zes weken gedemonstreerd tegen de regering. Gisteren vielen er weer twee doden, wat het totale dodental op 30 brengt. Waarom gaan Venezolanen juist nu de straat op? En waarom zijn de protesten zo gewelddadig? Volkskrant-correspondent in Latijns-Amerika, Marjolein van de Water, praat ons bij.

Irene de Zwaan
Een anti-regeringsbetoger gooit een gasfles naar de oproerpolitie tijdens een protest op 3 maart. Beeld reuters
Een anti-regeringsbetoger gooit een gasfles naar de oproerpolitie tijdens een protest op 3 maart.Beeld reuters

Wat begon als een vreedzaam studentenprotest tegen de extreme onveiligheid (Venezuela is na Honduras het moorddadigste land van Latijns-Amerika), de inflatie (die vorige maand op 57 procent uitkwam) en het tekort aan basisproducten zoals wc-papier en kookolie, is uitgelopen op een gewelddadige strijd waarbij tientallen doden en honderden gewonden zijn gevallen.

Geweld wordt vanuit de oproerpolitie niet geschuwd. Die zet traangas in, schiet met rubberen kogels en voert demonstranten af in politiebusjes. Tenminste vier demonstranten zijn vermoord door de politie.

Demonstranten reageren op hun beurt met stenen, molotovcocktails en brandende autobanden. Maar de meeste doden vallen door het gewelddadige optreden van dubieuze mannen op motoren. Zij bedreigen en intimideren ongewapende betogers en vallen hen ook aan.

Colectivos
'De paramilitaire groepen zijn een eigen leven gaan leiden', vertelt Marjolein van de Water vanuit haar standplaats Rio de Janeiro. 'Er zijn meerdere groepen op straat actief zoals de colectivos, een paramilitaire organisatie die gelieerd is aan de regering. Die is door Hugo Chávez (de socialistische president die vorig jaar op 58-jarige leeftijd overleed aan kanker) in het leven geroepen om de revolutie te beschermen.'

'De colectivos domineren in sommige steden hele buurten', vervolgt Van de Water. 'Vooral sloppenwijken waar de politie niet durft te komen. Ze misbruiken in veel gevallen hun machtspositie en persen mensen af.'

(Tekst loopt door onder de video's)

Een anti-regeringsprotest in de Venezolaanse hoofdstad Caracas op 19 maart. Beeld reuters
Een anti-regeringsprotest in de Venezolaanse hoofdstad Caracas op 19 maart.Beeld reuters

De protesten in Venezuela zijn de grootste in het land in ruim tien jaar tijd. Vooral de middenklasse en de elite gaan de straat op. De armere klasse blijft veelal thuis. 'De armen steunen de regering omdat ze bang zijn dat ze hun uitkering of andere sociale zekerheden zullen verliezen als de oppositie aan de macht komt', verklaart Van de Water. 'Bovendien zijn veel aanhangers van de regering oprecht overtuigd van het belang van de revolutie.'

'Mensen hebben er genoeg van'
Waarom de Venezolanen juist nu de straat opgaan? 'Die vraag is lastig te beantwoorden', vindt Van de Water. 'In Brazilië sloeg vorig jaar ook opeens de vlam in de pan. Zo is het ook in Venezuela. In zekere zin gaat het met veel Venezolanen een stuk beter dan 15 jaar geleden. De extreme armoede is afgenomen en meer mensen hebben toegang tot gezondheidszorg en onderwijs. Maar het gaat de laatste tijd wel slecht met de economie en de inflatie is enorm. Dat raakt iedereen. Mensen hebben daar echt genoeg van.'

Wat volgens Van de Water ook meespeelt, is dat Nicolás Maduro - die Chávez na zijn dood opvolgde - het charisma van zijn voorganger mist. 'Chávez was een enorm innemende man die zijn boodschap heel goed wist te verkopen. Zelfs mensen die sceptisch over hem waren, wist hij nog in te pakken. Maduro mist dat charisma volledig. Hij maakt een verslagen indruk, heeft geen eigen identiteit en is vooral bezig met het imiteren van zijn voorganger. Op gegeven moment verlies je dan aan populariteit. De oppositie ziet het als een goed moment om tegen hem in te gaan.'

Oppositie verdeeld
De oppositie is echter tot op het bot verdeeld. Van de Water: 'Ze hebben bovendien geen concreet plan, geen duidelijke agenda. De oppositie neemt nu vooral de vorm van een anti-beweging aan.'

Ook over het al dan niet organiseren van grootschalige protesten, bestaat onenigheid binnen de oppositie. Oppositieleider Henrique Capriles, gouverneur van de deelstaat Miranda, heeft openlijk afstand genomen van de steeds gewelddadiger wordende betogingen en pleit voor dialoog. Aan de andere kant heb je Leopoldo Lopéz die de Venezolanen juist opriep om de straat op te gaan en desnoods terug te knokken indien veiligheidstroepen grof geweld gebruiken.

Gewapende milities op motoren in Caracas. Beeld reuters
Gewapende milities op motoren in Caracas.Beeld reuters
Ook demonstranten schuwen geweld niet. Beeld reuters
Ook demonstranten schuwen geweld niet.Beeld reuters

Lopéz vormt nu geen last meer voor de regering - sinds een maand zit hij gevangen op beschuldiging van het aanzetten tot geweld. Gisteren werd Daniel Ceballos, de oppositionele burgemeester van de westelijke stad San Cirstóbal om soortgelijke redenen tot tien maanden cel veroordeeld.

Sinds deze week verkeert ook een ander oppositielid, Maria Machado, in de gevarenzone. Het parlement heeft besloten dat haar immuniteit voor rechtsvervolging komt te vervallen. Machado zou zich schuldig hebben gemaakt aan burgerlijke ongehoorzaamheid en een poging tot het destabiliseren van de regering. 'Dit houdt, anders gezegd, in dat Machado elk moment gearresteerd kan worden', zegt Van de Water.

Openbare leven ligt plat
Het is lastig om te voorspellen hoe de protesten zich verder gaan ontwikkelen, vindt ze. 'Het zou helemaal uit de hand kunnen lopen, maar het kan ook zijn dat het vanzelf rustiger wordt. Je merkt nu al dat de middenklasse genoeg heeft van de barricades. Dat heeft een puur praktische reden: het openbare leven ligt plat. In sommige steden rijden geen bussen meer, winkels zijn dicht. Mensen willen dat het gewone leven weer verder gaat.' Desondanks zijn er voor vandaag nieuwe demonstraties aangekondigd.

'De kans dat de regering valt is klein', denkt Van de Water. 'Maduro heeft een grote meerderheid in het parlement en zowel het leger als de gerechtelijke macht is volledig op zijn hand.'

De oproerpolitie arresteert een betoger tijdens een protest in Caracas op 3 maart. Beeld reuters
De oproerpolitie arresteert een betoger tijdens een protest in Caracas op 3 maart.Beeld reuters

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden