Moord op getuigen ondermijnt Rwanda-tribunaal: 'Hoe kan er sprake zijn van gerechtigheid als iedereen te bang is?'

Verwacht werd dat vele getuigen voor het internationale Rwanda-tribunaal zouden verschijnen met belastende verklaringen over de Hutu-extremisten en hun rol in de Rwandese genocide....

The Guardian

KAZIRABONDE

De aanklagers van het tribunaal erkennen dat sommige getuigen zich uit angst hebben teruggetrokken na de moord op Emmanuel Rudasingwa, een Tutsi die de genocide van 1994 overleefde. Zijn moeder en vijf broers en zusters werden afgeslacht. Rudasingwa werd een maand geleden doodgeschoten in zijn winkeltje in Kazirabonde zo'n dertig kilomter ten westen van de hoofdstad Kigali. De moordenaars slachtten nog tien andere mensen af, onder wie Rudasingwa's twaalfjarige dochtertje.

De winkelier zou hebben getuigd tegen Jean-Paul Akayesu, een ex-burgemeester die wegens moord terecht staat voor het internationale Rwanda-tribunaal in Arusha, Tanzania. Twee weken na de moord op Rudasingwa werd nog een andere getuige in de Akayesu-zaak met haar hele familie vermoord.

Volgens critici waren dergelijke moorden te voorzien: het tribunaal zou veel te gemakkelijk met de veiligheid van de getuigen zijn omgesprongen. De weduwe van Rudasingwa, Godelieve Mukasanasi, beschuldigt het tribunaal ervan de gevaren te lichtvaardig van de hand te hebben gewezen.

'Mijn man vertelde het tribunaal dat wij ons niet veilig voelden. Hij vroeg de onderzoekers om bescherming. Zij zeiden dat we hen moesten opbellen als we aangevallen werden. Mijn man zei: ''Wat moet ik dan doen, jullie opbellen als ik dood ben?''.' De dichtstbijzijnde telefoon in Kazirabonde is dertig kilometer ver weg.

Drie weken na de moord op Rudasingwa was het hoofd van het tribunaalkantoor in Kigali, aanklager Honore Rakotomanana, nog steeds niet van op de hoogte van de aanslag. Rakotomanana, rechter uit Madagascar, heeft inmiddels toegegeven dat er veiligheidsproblemen zijn en dat sommige getuigen weigeren te praten uit angst voor wraak. 'Wij maken ons ernstig zorgen over de bescherming van getuigen en we zijn diep geschokt door het nieuws van de moorden. We hebben een vergadering belegd om met nieuwe maatregelen te komen om de mensen te beschermen.' Bijzonderheden wil de rechter niet geven.

Het tribunaal beschuldigt de Rwandese regering ervan zich onvoldoende om de veiligheid van de getuigen te bekommeren. Volgens het tribunaal is de bescherming in Rwanda de taak van het leger. De regering geeft toe dat zij gedeeltelijk is tekortgeschoten, maar zegt ook dat het tribunaal de verantwoordelijkheid te gemakkelijk op anderen heeft afgewenteld.

Getuigen beamen dit. Zij zeggen dat het tribunaal hen vanaf de allereerste dag dat het onderzoek begon in groot gevaar heeft gebracht. Een typisch voorbeeld is het feit dat buitenlandse detectives en advocaten bij de huizen van de getuigen arriveerden in auto's met speciale tribunaalnummerborden. Volgens mevrouw Mukasanasi is het in Rwandese dorpen met hun hechte structuur wel heel gemakkelijk om vast te stellen wie er met het tribunaal praat en tegen Akayesu zal getuigen.

'De onderzoekers kwamen heel vaak', vertelt ze. 'Je kon ze niet missen. Iedereen die die grote auto bij ons huis zag, wist dat mijn man Emmanuel met hen praatte. Iemand moet hebben gezegd: ''Laten we hem uit de weg ruimen''.'

Niet bekend

'Er is geen bescherming', zegt een functionaris van het tribunaal. 'Zelfs al worden de getuigen niet meteen vermoord, dan nog is de kans groot dat dit ooit wel zal gebeuren. De meeste getuigen weigeren te verhuizen.'

Gedeeltelijk valt het probleem terug te voeren op de verspreide administratie. Het kantoor voor de bescherming van getuigen zit in het gerechtsgebouw in Tanzania, terwijl vrijwel alle getuigen in Rwanda wonen. Een functionaris merkte op: in Tanzania zijn de getuigen uitstekend beschermd, terwijl de gevaren daar veel geringer zijn dan thuis. Als de mensen eenmaal terug zijn in Rwanda, trekt het tribunaal zijn handen van hen af.

Emmanuel Rudasingwa's weduwe zegt dat haar man ondanks zijn angsten per se voor het tribunaal wilde verschijnen. 'Hoe kan er sprake zijn van gerechtigheid als iedereen te bang is om te getuigen?' Het tribunaal mag zich gelukkig prijzen dat anderen er nog steeds zo over denken.

Maar Mukasanasi heeft nog een noot te kraken over het tribunaal. 'Ik heb die mensen een brief gestuurd, waarin ik van de moord op mijn man vertelde. Drie weken lang hoorde ik niets. Toen kwam er eindelijk iemand langs. Hij liet zijn visitekaartje achter en een boodschap, waarin stond dat als ik in Kigali was, ik hem toch beslist even moest bellen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.