Moord op demente bejaarden heeft volgens interim-directeur geleid tot onverkwikkelijke discussie 'Vliethoven werkt net zo zorgvuldig als andere verpleeghuizen'

Interim-directeur E. Bolle van het verpleeghuis Vliethoven in Delzijl is nog steeds verbaasd over de beeldvorming als zou ex-ziekenverzorgster Martha U....

WIO JOUSTRA

Van onze verslaggever

Wio Joustra

NAARDEN

'De discussie over Vliethoven heeft niets met euthanasie te maken. Dat is niet aan de orde, dat sentiment moet worden weerlegd. Want daarmee wordt én de belangrijke euthanasiediscussie én het belangrijke werk van verpleeghuizen geschaad.'

Drs. E. Bolle (58) verbaast zich een half jaar na zijn aantreden als interim-manager van het geriatrisch verpleeghuis Vliethoven in Delfzijl nog steeds over de zijns inziens onverkwikkelijke publieke discussie rond Martha U. Vandaag dient bij het gerechtshof in Leeuwarden het hoger beroep van de oud-ziekenverzorgster tegen het vonnis van negen jaar en tbs met dwangverpleging dat de rechtbank in Groningen haar eerder dit jaar oplegde wegens de moord op vier demente bejaarden, allen bewoners van Vliethoven.

Martha (44), die heeft bekend ten minste negen bewoners van Vliethoven door het toedienen van insuline - Bolle: 'Een pijnlijke, gruwelijke dood' - om het leven te hebben gebracht om ze 'uit hun ondraaglijke lijden te verlossen', kreeg in de media de bijnaam 'engel des doods'. Dat droeg bij tot de beeldvorming van een betrokken en humaan verpleegster die handelde uit mededogen met terminale patiënten.

Die beeldvorming werd nog eens versterkt door het vernietigende rapport over Vliethoven waarmee de noordelijke inspectie voor de volksgezondheid eind januari kwam: bestuur, directie en artsenteam hadden gefaald en een klimaat laten ontstaan waarin Martha haar gang kon gaan.

Aan de positieve beeldvorming rond Martha U. kwam een abrupt einde toen officier van justitie mr O. Brouwer deze 'niet-geëxplodeerde tijdbom' tijdens de rechtszaak neerzette als een koele moordenares. De Groningse rechtbank deelde dat oordeel, getuige het inwilligen van de eis van het Openbaar Ministerie.

Nu de publiciteit rond Martha U. weer is losgebarsten vanwege het hoger beroep, voelt trouble-shooter Bolle zich voor het eerst geroepen een aantal zaken te 'ontrafelen'. Want opnieuw kenmerkt de berichtgeving zich in zijn ogen door eenzijdigheid. Het 'steuncomité' voor Martha U. krijgt alle aandacht; de nabestaanden van de slachtoffers en het personeel van Vliethoven vormen een vergeten groep. En daar wil Bolle voor opkomen. 'Want het zal je als bedrijf maar gebeuren dat een collega een groot aantal moorden heeft gepleegd.'

Bolle werd aangetrokken door een vertrouwenscommissie onder leiding van oud-commissaris der koningin in Groningen H. Vonhoff, omdat hij snel en efficiënt de Centrale Archief Selectiedienst van het ministerie van Binnenlandse Zaken in Winschoten had gesaneerd. De interim-manager, expert in bestuurlijke reorganisaties maar een nieuwkomer in verzorgingsland, vergelijkt de situatie van Vliethoven met een bedrijf waarvan het werk in diskrediet wordt gebracht door een frauderende boekhouder en een bestuursconflict.

'De zaken moeten worden gescheiden. Het verzorgende werk is in Vliethoven altijd doorgegaan. Er wordt net zo gewerkt als in andere verpleeghuizen. Op een heel eigen, zorgvuldige wijze wordt een aantal demente oude mensen verzorgd. Tussen het merendeel van de bewoners en de ziekenverzorgenden bestaat een intensieve band. En er is sprake van een intense relatie tussen artsen, psychiaters, psychologen, therapeuten en verpleegkundigen. Veel familieleden schrijven dat ze onder de indruk zijn van de zorg en de aandacht.'

Dat werk is volgens Bolle in een 'absoluut fout daglicht' komen te staan door de publiciteit. 'Het personeel van Vliethoven zegt: dit is ons werk niet. Wij houden ons bezig met het leven en niet met de dood. De verzorgenden herkennen het beeld van zielige, terminale patiënten niet. Het zijn bejaarden die objectief gezien een handicap hebben, maar subjectief in een heel andere belevingswereld zitten. En het personeel herkent zich ook niet in de euthanasiediscussie.'

Bolle begeeft zich op glad ijs en acht zich ook niet competent de 'lastige' euthanasiediscussie te voeren. Toch vindt hij die discussie in relatie tot Vliethoven te gemakkelijk.

'Euthanasie kan alleen uit eigen vrije wil, na herhaald verzoek en bij ondraaglijk lijden. Van vrije wil is bij demente bejaarden veelal geen sprake. Wel wordt in sommige gevallen in goed overleg tussen familie, artsen en ziekenverzorgenden bepaald hoe ver nog met therapie wordt doorgegaan. Maar dat heeft niets met euthanasie te maken.

'Ik ben ervan overtuigd dat er in alle gevallen intensief multidisciplinair overleg wordt gepleegd. Juist op de afdeling waar Martha werkte. Niemand neemt fundamentele beslissingen in z'n eentje. Alleen op Martha U. heeft de organisatie geen greep kunnen krijgen.'

Maar hoe kan zo'n paradox ontstaan tussen het negatieve beeld van Vliethoven en het positieve dat Bolle schetst? Bolle: 'Niet alles was koek en ei. De zorg was over het algemeen zeer goed. Maar in de verhoudingen op directieniveau ontbrak het een en ander. De crisis in Vliethoven is niet ontstaan door Martha, maar uitgebroken door Martha. Er is in Vliethoven in de loop der jaren ernstige verdeeldheid ontstaan.

'Er was een klimaat gegroeid rond directeur B. Kuiper waarin gedacht werd in partijen. Hij bevorderde een verdeel- en heerscultuur. De directeur had vrienden, en er waren er ook die niet tot zijn vriendenkring behoorden. Er was sprake van slecht financieel management en ernstig achterstallig onderhoud. Het personeel had geen vertrouwen meer in bestuur en directie. Er was een hoge mate van frustratie over het functioneren van de top, en die is ontploft.'

Bolle heeft het afgelopen halfjaar gewerkt aan een ingrijpende reorganisatie. Het middelmanagement is versterkt, de 160 bewoners worden op een andere wijze verspreid over de vijf afdelingen, die andere namen krijgen. Er wordt een fusie voorbereid met het verpleeghuis de Twaalf Hoven met als 'niet oninteressant bijverschijnsel' dat de besmette naam Vliethoven verdwijnt. Bolle benadrukt niet alleen het voordeel van een breder pakket van zorg dat de gefuseerde instellingen kunnen aanbieden, maar ook het 'algemene' karakter van de Twaalf Hoven in Winsum.

Want het lijkt duidelijk dat de problemen in Vliethoven voor een groot deel te maken hebben met de gesloten, wellicht wat kritiekloze wijze van omgang in bestuur en directie, waarvan de leden zonder uitzondering dezelfde kerkelijke achtergrond hadden. Het instituut kwam voort uit de 'vereniging ter beoefening van de christelijke naastenliefde Groot Bronswijk'.

'Kuiper komt niet meer terug', zegt Bolle gedecideerd. 'En van het vacuüm in bestuurlijke zin maken we gebruik om er een grotere unit van te maken. Dat is in het belang van de gezondheidszorg in Groningen én van Vliethoven.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden