Moord, maanlicht, mannen die ontdooien

Man bekent moord, maar weet niet meer waar het lijk ligt. Dat verhaal hoorde Nuri Bilge Ceylan van een arts die in een dorpje in Anatolië werkte. Hij maakte er een film over.

BOR BEEKMAN

Nuri Bilge Ceylan (52, Istanbul) is de eerste om het te zeggen. Zijn nieuwste film, de Turkse inzending voor de Oscars, is hier en daar wat saai. Doelbewust saai. 'De kijker moet, net zoals de personages, een beetje verveeld raken. Once Upon a Time in Anatolia gaat over een schijnbaar eindeloze zoektocht.'

Het gegeven - man bekent moord, maar weet niet meer waar het lijk ligt - hoorde Ceylan van een arts die jarenlang in een dorpje in Anatolië werkte. De man vertelde over de nachtelijke autotocht die hij ooit maakte, in colonne dwars door de steppe met politie, aanklager én geboeide moordenaar. Op zoek naar de dode, die ergens in een van de vele valleien moest liggen. 'Na een tijdje raakte de dokter bevriend met de moordenaar. En hij niet alleen, ook de agenten ontdooiden. Het groepje mannen rookte samen, lachte om elkaars verhalen. Iedereen zat voor de duur van de rit in hetzelfde schuitje. Dat vond ik interessant, het zegt iets over de menselijke natuur: van een afstand zien we moordenaars, hoeren of andere marginalen graag als een aparte soort, maar wanneer we dichterbij geraken zijn het gewoon mensen. En daaruit volgt de gedachte dat ook jij in staat bent tot wat zij doen.'

Introspectief, vol noodlot en schitterend dreigende luchten, met daaronder de gewone, geslagen mens - dat zijn de films (Uzak, Iklimler) van Ceylan, die zelf zijn camera bedient. Once Upon a Time in Anatolia, zijn zesde speelfilm, speelt zich af in het Turkse achtergebied, waar de regisseur zich sterk mee verbonden voelt. Hij groeide op in een klein dorp. 'Ik kom er vaak en graag, in de provincie. De omgang met de dood is er natuurlijker, maar pijn of verdriet wordt minder openlijk getoond dan in de stad. Tegelijkertijd zijn er wel allemaal kleine rituelen voor. Die details vastleggen en verbinden, daar gaat het mij om bij het filmen.'

Ceylans vader was een van de dorpsbureaucraten. 'Zo'n man zoals je ze tegenkomt in deze film. Geharde mannen zijn dat, gewend strijd te voeren met de autoriteiten, en zeer bedreven in het afschuiven van verantwoordelijkheid.' Een misdaadfilm zou hij Once Upon a Time in Anatolia niet willen noemen. 'Ik weet eigenlijk niks van dat soort filmgenres. De moord vormt weliswaar het skelet van het verhaal, maar is voor mij nu ook weer niet zo belangrijk.'

Een van de kunststukjes in de film is de wijze waarop Ceylan, van oorsprong fotograaf, het weidse landschap weet uit te lichten. 'Ik moest een soort artificieel maanlicht creëren, want anders zag je een goed deel van de film enkel duisternis met wat koplampen, dat zou té saai worden. Normaal gebruiken ze voor zo'n effect heliumballonnen, maar dat werkte niet vanwege de wind. Dus hebben we in een van de dorpjes wat kranen gehuurd en die eigenhandig omgebouwd tot lichtmasten.'

Ceylan presenteert al zijn films op de hoogste arthouse-podia, en won op het Cannes Filmfestival tal van prijzen, maar het vinden van financiering voor zijn films kost hem vaak moeite. Om zijn vrijheid te behouden, werkt hij zo goedkoop mogelijk, vaak met amateuracteurs. 'Elke acteur vereist een andere aanpak, je moet je methode als regisseur altijd op de persoon afstemmen. Maar wanneer je deels professionele en deels non-professionele acteurs samen laat spelen kost dat extra inspanning.'

In een van de mooiste scènes uit de film krijgt het uit mannen bestaande nachtelijk gezelschap halverwege de zoektocht thee geserveerd, door de dochter van een van de dorpsnotabelen.

'Ik had de aanklager natuurlijk een mooie vrouw kunnen geven als assistent, zoals ze dat in Amerikaanse films doen, maar het leek me beter om de groepssamenstelling zo realistisch mogelijk te houden.'

Als ze na hun tocht door het duister het meisje ontwaren, brengt dat een schok teweeg onder de mannen. 'Een schok en een soort melancholie. Dat gevoel ken ik van mijn dienststijd, toen ik soms maanden enkel tussen mannen verkeerde. De eerste vrouw die je dan ziet is een mirakel. Zulke gevoelens vastleggen, daar is het me om te doen.'

Nuri Bilge Ceylan presenteert al zijn films op de hoogste arthouse-podia, en won op het Cannes Filmfestival tal van prijzen, maar het vinden van financiering voor zijn films kost hem vaak moeite. Om zijn vrijheid te behouden, werkt hij zo goedkoop mogelijk, vaak met amateuracteurs.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden