Opinie

'Moord in Londen toont ons: naast eerwraak is er nu ook reli-wraak'

In de liquidatie van de Britse militair Lee Rigby herkennen we de werkwijze die ook wordt toegepast bij eerwraak en bloedwraak, betoogt Hans Werdmölder. 'Voor dit type moord zou ik de term reli-wraak willen munten.'

Agenten in Woolwich, Londen.Beeld anp

Exterminate those who slander Islam is een welbekende uitroep van geradicaliseerde Britse moslims. Tegelijkertijd hebben we met de brute moord op de 25-jarige Britse militair Lee Rigby kennis gemaakt met een nieuw fenomeen. Inmiddels zijn we in Nederland gewend geraakt aan het verschijnsel van eerwraak (moord op familieleden als reactie op schending van de seksuele eer) en bloedwraak (moord als reactie op een eerder vermoord familielid), delicten die overigens niet exclusief typerend zijn voor de islam. Voor dit type moord, gepleegd vanuit een religieus motief op een willekeurige militair, zou ik de term reli-wraak willen munten.

Het is zeer waarschijnlijk dat we niet te maken hebben met zomaar een moord van willekeurige daders. Een aantal elementen valt zeker op. De moord is gepleegd op klaarlichte dag. De keel van het slachtoffer is doorgesneden met een ouderwets kapmes. De twee daders hebben de plaats van delict bewust gekozen, nabij een militaire kazerne in het Londense voorstadje Woolwich. De daders hebben de plaats van het delict niet verlaten. Integendeel, ze zijn zelfs in discussie gegaan met enkele omstanders. Pas na twintig minuten (!) zijn ze in een vuurgevecht door een arrestatieteam van de politie neergeschoten. Het lijkt mij waarschijnlijk dat de daders hebben gehandeld in opdracht van of na overleg met leden van een terroristische organisatie. Naar mijn mening hebben we te maken met een symbolische daad, een rituele moord met een boodschap en gericht op maximale publiciteit.

Straf en vergelding
De liquidatie voldoet aan een aantal modus operandi die we hebben leren kennen uit eerdere eerwraak- en bloedwraakzaken. Het gaat in alle gevallen om straf en vergelding, voortkomend uit haat, leed en eerverlies. De daders, in dit geval radicale moslims, werpen zich op als lid van een groep. De persoon of personen die schande zouden hebben gebracht over het gezin, de familie of groep moeten hun daad of daden met de dood bekopen. In eerwraak- en bloedwraakzaken gaat er meestal een familieberaad aan vooraf. Wie eerwraak pleegt, wacht aanzien en bewondering binnen de eigen gemeenschap.

In deze zaak is er een duidelijk, religieus motief. De jeugdige daders zeggen te handelen in naam van de moslimgemeenschap. Tijdens de aanval zouden de daders Allahu Akbar hebben geschreeuwd. Met hun daad beroepen ze zich op hun religieuze overtuiging, Allah en de islam. Het delict wordt gepleegd midden op de dag, op straat en in het publieke domein. De aanvallers handelen koel en rustig, iedereen mag van de aanslag getuige zijn. Het slachtoffer wordt gedegradeerd tot een dier, een ongelovige hond die op een rituele wijze moet worden afgeslacht. Bij de moord op Theo van Gogh werd de boodschap van Mohammed B. met een papier op het lichaam geprikt, terwijl de daders in Londen na de moord met omstanders in discussie gaan. Ze betuigen allerminst spijt.

Maximale publiciteit
De moord is niet gepleegd op een generaal of hoger geplaatst persoon, maar op een willekeurige soldaat. Met andere woorden, iedere soldaat zou dit kunnen overkomen. Er is sprake van een weloverwogen beslissing, een terreurdaad met maximale publiciteit. De boodschap moet doorklinken tot in de verste uithoeken van het voormalige koloniale imperium. Het Britse leger zal en moet zich terugtrekken uit landen met een moslimbevolking. De reactie van de moslimwereld op de brute aanval is tot nu toe verdeeld: van 'moedig' tot 'verraad aan de islam'.

De jeugdige daders zouden het liefst zijn neergeschoten in een vuurgevecht met de vijand. Ze willen zich opofferen in het belang van een hoger doel, het glorierijke martelaarschap in de hemel. Hiermee zouden ook mogelijke opdrachtgevers buiten beeld blijven. Daarin zijn ze niet geslaagd. De laffe moord op de Britse militair Lee Rigby door zogenaamde home-grown moslimterroristen kan worden gekarakteriseerd als de zoveelste reli-wraakmoord. Door bloed gewroken.

Hans Werdmölder is cultureel antropoloog en criminoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden