Moord en doodslag in de grote steden: de situatie in Parijs, Amsterdam, Berlijn en New York

In London neemt het geweld toe, geldt dit ook voor andere wereldsteden?

Straatgeweld in Harlem, New York, in 1949. Foto ANP

PARIJS

Het rijke Parijs is een relatief veilige stad. De echte problemen doen zich voor aan de overkant van de boulevard périphérique, vooral in het departement Seine-Saint-Denis aan de noordkant van de stad.

In de regio Parijs (stad en banlieue) werd in de periode 2015-2017 1,4 moord per 100 duizend inwoners gepleegd, exclusief de terroristische aanslagen van 2015. Vergelijkbaar met Londen, waar in 2016 en 2017 1,45 moord per 100 duizend inwoners werd gepleegd.

In de banlieue van Parijs worden sommige buurten verziekt door drugshandel en bendevorming. In deze quartiers is het geweld altijd aanwezig. Onlangs gingen de leraren van een middelbare school in de voorstad Stains in staking nadat leerlingen waren bedreigd met een mes en een vuurwapen. Kort daarvoor was een andere leerling op het schoolplein mishandeld met een hamer.

De relatie tussen de politie en de inwoners van de banlieue is slecht. De politie laat zich weinig zien en als zij komt, opereert zij met groot machtsvertoon. President Macron wil de buurtpolitie in ere herstellen, als eerste stap op weg naar betere verhoudingen. Ook hij weet dat er geen snelle oplossing is. De problemen zijn zo groot dat ze niet kunnen worden opgelost met een praatje van de wijkagent.

Peter Giesen

AMSTERDAM

Amsterdam is laatste jaren veiliger geworden. Uit cijfers die de gemeente samen met de politie en het Openbaar Ministerie in februari presenteerde, blijkt dat de trend van het dalend aantal misdrijven zich in 2017 doorzette. Het aantal meldingen daalde met 5 procent naar 93.020, een laagterecord. Er werden vooral minder zakken gerold, daarnaast waren er minder straatroven, geweldsdelicten en bedreigingen.

Ook het aantal levensdelicten nam af. In Amsterdam en omgeving kwamen vorig jaar 17 mensen door geweld om het leven, in drie gevallen sprak justitie van een liquidatie - 2 moorden dus per 100 duizend inwoners. In 2016 vielen er nog 23 doden door geweld, in zes gevallen ging het om een onderwereldmoord.

Dat betekent niet dat de politie het rustiger heeft gekregen. Justitie maakt zich vooral zorgen over de doorwoekerende onderwereldvete, met zijn jonge, extreem gewelddadige daders. Zonder enige ervaring met zware wapens schieten ze om zich heen en maken ze zich schuldig aan zeer schokkende misdrijven. Zo werd eind maart de broer van een kroongetuige doodgeschoten en werd in januari een 17-jarige stagiaire dodelijk getroffen in een buurtcentrum, voor de ogen van andere kinderen. In 2016 legden criminelen een afgehakt hoofd neer voor een waterpijpcafé.

Sinds 2012 probeert de gemeente samen met wijkagenten en tal van instanties veelplegers in beeld te houden met de zogenoemde Top 600-aanpak. Door hen vanuit allerlei hoeken - jeugdzorg, politie en GGD - te benaderen, hopen ze het gedrag te veranderen.

Door de reorganisatie van de Nationale Politie verdwenen er afgelopen jaren wijkbureaus. Hierdoor groeide de kritiek dat de kloof tussen de burger en de politie groter werd. Maar volgens de politie blijven de wijkagenten toegankelijk, alleen moeten ze mobieler werken. Wat de Amsterdamse politie betreft zijn de wijkagenten cruciaal als voelsprieten in de samenleving. De stad telt ruim 200 wijkagenten die contact houden met de verschillende gemeenschappen in de stad.

Elsbeth Stoker

BERLIJN

Berlijn is geen Londen, ook niet op het gebied van moord en doodslag. Wel geldt de hoofdstad van Duitsland sinds 2016 als gevaarlijkste metropool van het land, voor Leipzig en Hannover. De algemene criminaliteit daalde vorig jaar met 8,5 procent, tot 520.437 delicten. En dat terwijl het inwonertal flink groeit.

Berlijn is weer een stuk veiliger geworden, stelde Innensenator Andreas Geisel (SPD) dan ook eind 2017 tevreden vast, temeer daar het percentage opgeloste misdrijven licht steeg naar 44,2 procent. Jammer alleen dat het aantal delicten tot 2013 onder de 500.000 lag en het oplossingspercentage boven de 50.

Het zijn vooral de vermogensdelicten die afnemen, zoals tasjesdiefstal (min 39 procent) en inbraken (min 25). Bij de geweldsmisdrijven is het beeld diverser. Het aantal levensdelicten (moord, doodslag of pogingen daartoe) daalt. Vorig jaar waren het er 91, het laagste aantal in tien jaar, ruim 2,4 per 100 duizend inwoners. Het aantal dodelijke slachtoffers steeg wel, van 37 naar 40 - ruim 1 per 100 duizend inwoners.

De frequentie van andere geweldsdelicten, zoals beroving en mishandeling, neemt echter toe. Straatgeweld steeg met 16,7 procent, geweld in bus en trein met 8 procent, geweld tegen politieagenten met 5 procent. De politie denkt het geweld in de openbare ruimte aan te pakken door meer zichtbaar aanwezig te zijn op gevaarlijke plekken als de Kottbusser Tor en Alexanderplatz.

Probleem is echter dat de Berlijnse politie kampt met overbelasting en gebrek aan mankracht door de nadruk op terrorismebestrijding, met name sinds de aanslag op de kerstmarkt eind 2016, die twaalf mensen het leven kostte.

Ben van Raaij

NEW YORK

Eind vorig jaar ging de vlag uit in New York: 2017 was het minst moordlustige jaar sinds de Tweede Wereldoorlog. Er vielen 290 doden, wat neerkomt op 3,4 doden per honderdduizend inwoners. ‘We zijn terug in de jaren vijftig’, zei hoofdcommissaris James O’Neill in december. De stad is allang niet meer het Gotham van de jaren tachtig en negentig, toen er felle drugsoorlogen werden uitgevochten door bendes van straatjongens: de drugs zijn er nog wel, maar de aanvoer heeft zich geconsolideerd. Het dieptepunt (2.245 doden in 1990) is een generatie geleden.

De redenen zijn divers. De straffen zijn strenger geworden: sinds de jaren negentig worden jonge mannen zelfs voor kleine vergrijpen lang opgesloten. Rudolph Giuliani, burgemeester van 1994 tot 2001, stopte meer geld in een grotere en effectievere politiemacht, wat de pakkans vergrootte. Ook werd de demografische bult van jonge (en potentieel criminele) New Yorkers kleiner. En de economie verbeterde zienderogen – wat betekent dat er meer kansen zijn gekomen voor de achtergestelden, maar ook dat er door gentrificatie steeds minder plek voor hen is in de stad.

Dat succes is niet overal te reproduceren. In veel andere Amerikaanse steden is het geweld ook gedaald, maar Chicago lijkt nu op het New York van dertig jaar geleden.

De hoeksteen van de huidige misdaadbestrijding is ‘community policing’, ofwel het werken met wijkagenten. Of dat werkt is nog niet duidelijk. Het vertrouwen in wijkagenten is fragiel: met elke door de politie doodgeschoten (zwarte) New Yorker kan de politie weer opnieuw beginnen.

Michael Persson 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.