Moord, drugs, uzi's en een omstreden wethouder in een klein Limburgs stadje

Moord op een drugsdealer, uzi's, hennepkwekerijen, bussen die met stenen worden bekogeld. En een burgemeester die zijn ambt neerlegt omdat een omstreden wethouder niet wil opstappen. Het lijken grotestadsproblemen, maar het is Brunssum, een Limburgs stadje met 28 duizend inwoners.

Het gemeentehuis van Brunssum. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Het is altijd bal in Brunssum. Je zou het misschien niet zeggen als je eind van de middag langs de puien in de Kerkstraat dwaalt, waar pophits uit de speakers aan de lantaarnpalen een reuring suggereren die er niet is. Dit is winkelgebied, maar klanten ontbreken. De gapende leegte van een Limburgs stadje vlak voor sluitingstijd.

Toch gebeurt het hier. Wat precies? Wat niet. Een niet-uitputtende greep uit de krantenkoppen over Brunssum die lezers van Dagblad de Limburger de afgelopen maand kregen voorgeschoteld: 25 jaar cel geëist voor liquidatie Sven Prins. Verwarde vrouw dreigt flat op te blazen. Politie vindt uzi in woning, man opgepakt. Limburgse burenruzie loopt volledig uit de klauwen bij Rijdende Rechter. Huisarts verdacht van seks met wilsonbekwame patiënte. Man masturbeert voor raam als schooljeugd langsfietst. Vluchtende daders woningoverval vol in beeld. Acht jaar cel voor verkrachter die meisje (11) zwanger maakte. Oppasmoeder dode baby Brunssum onder voorwaarden vrij. Twee arrestaties na oprollen hennepkwekerij. Bussen bekogeld met stenen: Arriva mijdt Brunssum.

Er zijn vermoedelijk maanden dat er in Rotterdam minder gebeurt. Maar dit is geen grote stad. Dit is Brunssum, een voormalig mijnwerkersplaatsje van 28 duizend zielen.

Het oude stadhuis. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Parallel aan al deze gebeurtenissen heeft zich op het gemeentehuis aan het Lindeplein een politieke soap ontsponnen die deze week tot een voorlopige climax kwam met het aftreden van burgemeester Luc Winants. Die zag voor zichzelf geen andere optie, nu de meerderheid van lokale partijen de omstreden wethouder Jo Palmen blijft steunen. Er ligt een onafhankelijk rapport dat stelt dat diens integriteit in het geding is, omdat er een groot risico is op belangenverstrengeling. Palmen heeft als privépersoon een schadeclaim van rond de 1,5 miljoen euro lopen tegen de gemeente in een kwestie over een stuk grond.

Hij staat daarnaast bekend als een rouwdouwer, iemand die collega-politici uitmaakte voor 'vèrkeskop', 'achterlijke Heinie', 'terrorist' en 'verkrachter'. Toch is zijn partij Burger Belangen Brunssum - Lijst Palmen de grootste hier.

Het roept de vraag op of er een verband is tussen de politieke chaos en de veelvuldige incidenten in de sfeer van criminaliteit en sociale problematiek. Waarom is er zoveel aan de hand, in Brunssum?

Mijnverleden

Als je het stadje aan de oostkant uit rijdt, stuit je vlak aan de Duitse grens op een landschap van zwarte heuvels. Dit zijn de overblijfselen van de voormalige staatsmijn Hendrik, een van de geologische bronnen die Brunssum en de rest van de regio Parkstad in de eerste helft van de 20ste eeuw opstuwden in de vaart der volkeren. Arbeiders uit de rest van Nederland, uit Zuid-Europa en Noord-Afrika vestigden zich in Zuid-Limburg, waar het werk en het geld was. In 1955 stond Brunssum nummer 15 op de lijst van gemeenten met de meeste hoge inkomens in het land.

De sluiting van de mijnen in de jaren zeventig stortte de regio Parkstad in economische ellende. Werkeloosheid en drugsverslaving rukten op. Een klap die nog altijd na-echoot in het Brunssum van vandaag. Het stadje behoort nu tot de Nederlandse gemeenten met de minste hoge inkomens.

Ouderen en jongeren in het winkelcentrum van Brunssum. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

In café de Ruif roept eigenaar Bas - 'liever geen achternaam' - in herinnering hoe de werkloos geworden mijnwerkers hun kinderen op het hart drukten te gaan studeren. 'Zodat zij niet op de knieën hoefden zwoegen zoals hun ouders. Die druk van 'ga alsjeblieft leren', die was hier heel sterk.'

De ouders van scheidend burgemeester Luc Winants runden vroeger een kantoorboekhandel tegenover de staatsmijnen. 'Je zou het misschien niet denken, maar die mijnwerkers kochten daar heel fanatiek boeken', zegt Winants. 'Hun kinderen moesten en zouden studeren. Velen deden dat ook. Maar de consequentie was dat de kansrijkste bewoners vertrokken en niet meer terugkwamen.'

Een braindrain die nog altijd gaande is, zegt Winants. Wie heeft gestudeerd, vindt elders al snel een betere baan. En sommigen maken zelfs eerder dat ze wegkomen. 'Scholenkoepel LVO meldde mij laatst dat het afgelopen jaar honderd leerlingen van havo en vwo met hun ouders zijn vertrokken uit deze regio.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Hondenjasjes in de aanbieding in het winkelcentrum van Brunssum. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Brunssum blijft achter met het minder kansrijke deel van de bevolking. Aan de bar van café De Ruif vertelt kroegbaas Bas over een bijeenkomst op een middelbare school, waar hij leerlingen met het oog op hun beroepskeuze vertelde over zijn horecawerk. 'De vragen van kinderen op het vmbo: hoeveel verdien je, krijg je wel een auto en een telefoon van de zaak? Dat materialistische vinden ze allemaal superbelangrijk. Ze willen allemaal Handel doen, vindt daar maar eens een baan mee. Een goede stukadoor of loodgieter heeft volop werk hier, maar werken met je handen is uit de gratie. Misschien ook wel een gevolg van het mijnverleden.'

En terwijl mensen met potentieel wegtrekken, is er een kleinere omgekeerde trend: het Limburgs Dagblad meldde deze week dat de krimpregio Parkstad steeds meer aantrekkingskracht uitoefent op bijstandsgerechtigden en mensen met schulden uit de Randstad. Die komen af op de goedkope huizen hier.

Volkswijk

Bij frituur Os Sjefke is het rond etenstijd een warme inloop van buurtbewoners, die hier gezinszakken friet en kipcorns halen bij een vriendelijk Chinees echtpaar. Dit is De Egge, een voormalige mijnwerkerskolonie en nu een volkswijk met kleine arbeiderswoningen. Een straat verderop overleed in oktober baby Fabian, door zijn vader en moeder toevertrouwd aan een koppel oppasouders. Zij worden nog altijd verdacht van betrokkenheid bij zijn niet-natuurlijke dood.

In een donkere hoek naast de snackbar staan drie stuurs kijkende jongens in donsjacks, capuchons over hun voorhoofd getrokken. Voor een gesprek zijn ze aanvankelijk niet te porren. 'Het is dat u niet van PowNews bent, dan had ik die roze microfoon ook gewoon uit uw handen geslagen', zegt er een met veel bravoure, refererend aan de journalisten die onlangs door jongeren werden belaagd in de Venlose wijk Blerick.

Even later zijn ze toch bereid, op voorwaarde dat hun namen niet in dit artikel verschijnen. Het zijn een 21-jarige pakketbezorger, een 17-jarige vmbo-leerling en een 20-jarige mbo-student Handel. Wat hij met die opleiding wil? 'Geen idee, ik heb niks met die school.'

Werkende ouders

De enige van dit drietal met een werkende ouder is de pakketbezorger, zijn moeder werkt als schoonmaker. Zijn vader zit met een uitkering ziek thuis, net als de moeders van de andere twee. Hun vaders zijn beiden overleden.

'We hebben hier niet echt een voorbeeld van iemand die het heeft gemaakt', zegt de 17-jarige. 'Er is niemand om tegenop te kijken. De oudere mensen in deze wijk zitten binnen en kijken alleen maar naar wat anderen doen. Er zijn veel uitkeringstrekkers hier. Mensen die doen alsof ze wat mankeren.'

Als je opgroeit in die sfeer, hoeft het niet te verbazen dat jongeren in de criminaliteit belanden, vindt dit drietal. 'Neem die jongen die stenen gooide naar bussen, ik ken hem wel', zegt de 17-jarige. 'Dat is een jongen van 13 die opgroeit in een gezin met twaalf kinderen. Twaalf! En die wonen in zo'n soort huisje', hij wijst naar een rijtjeshuis in de straat. 'Die ouders kunnen niet allemaal in de gaten houden wat die kinderen doen.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De Egge in Brunssum. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant
Het binnenstraatje waar een van de verdachten van de moord op drugsdealer Sven Prins woonde. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Bijverdienen

Of het voor henzelf ook geldt, laten ze in het midden, maar ze kennen genoeg leeftijdsgenoten die op andere manieren bijverdienen. 'Drugs runnen is hier goede business', weet de 20-jarige. Dat geld wordt volgens dit drietal vervolgens gebruikt voor Rolexen of een paar Philipp Plein-sneakers met een prijskaartje rond de 500 euro.

'Iedereen weet hier gewoon dat de kans dat je gesnapt wordt heel klein is', zegt de 17-jarige. Die oude mevrouw die vorig jaar in het centrum met geweld van haar tas werd beroofd? Nooit iemand voor gepakt.

De cultuur hier is er een van zwijgen en wegkijken. 'Ik ken ook wel wat mensen die wat hebben gedaan', vervolgt de vmbo-leerling. 'Maar dat is niet mijn zaak, dat moeten hun weten.'

Weet je dat je buurman een hennepplantage heeft, dan bel je op de Egge niet de politie. 'Misschien heeft zo iemand wel een goede reden', zegt de 20-jarige. 'Dat weet je toch niet? Misschien heeft-ie schulden. Misschien wil hij vaker op vakantie. Zou u niet vaker op vakantie willen? En trouwens, ze zeggen wel iets van ons. Maar kijk eens naar zo'n frauderende Jo Palmen. Die zorgt toch ook goed voor zichzelf, niet dan?'

Niet zo nauw nemen

Op het gemeentehuis steunt burgemeester Luc Winants zorgelijk met zijn voorhoofd op zijn handen, als hij die laatste redenering hoort. 'O god.' Het is precies waar hij bang voor is: dat dubieuze types in het openbaar bestuur een vrijbrief worden voor misdragingen. Wat dat betreft heeft Brunssum de geschiedenis niet mee. In 1994 werd hier al eens een volledig college van B en W in de boeien geslagen wegens onder meer het aannemen van steekpenningen. Rond Jo Palmen, destijds raadslid, was er in de jaren negentig ook al veel gedoe omdat hij zwart geld zou hebben verdiend met een bouwbedrijf en werd veroordeeld voor valsheid in geschrifte.

Die sfeer van het niet zo nauw nemen met de regels en de zaakjes voor jezelf goed regelen, werkt volgens Winants in alle lagen door. 'We hadden hier in het verleden bijvoorbeeld veel mensen met een WAO-uitkering die zwart bijklusten. Daar is jarenlang niet tegen opgetreden en op een gegeven moment is dat dan een cultuur geworden.'

In de wijk Schuttersveld hangen bewoners hun kerstversiering op. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Tijdens de stormachtige raadsvergadering vorige week over Palmens positie, bleek een verleden met wat 'foutjes' in Brunssum door sommigen zelfs als een pre te worden beschouwd, omdat dat representatief zou zijn voor 'het volk'. Als je daar te moeilijk over doet, zo schetste Lefty Snackers, fractievoorzitter van Palmens partij, kan de burger in de toekomst slechts nog kiezen uit 'een maagden- of engelenkoor'. Verkozen worden is dan enkel nog iets voor 'de gegoede klasse', vervolgde Snackers zijn doembeeld. 'De afspiegeling van de volkse gemeenschap gaat verloren.'

Winants vreest dat deze houding in de toekomst leidt tot een verdere vermenging van boven- en onderwereld. 'Wij rollen hier in Brunssum gemiddeld eens per week een hennepkwekerij op. Ik schrik dan toch wel heel erg als ik in een klasje voor aankomend raadsleden iemand tegenkom bij wie we nog niet zolang geleden hennep hebben aangetroffen.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Ambtenarij

Ook de Brunssumse ambtenarij is de afgelopen jaren niet vrij gebleken van onzuivere types. Binnenkort komt een echtpaar voor de rechter dat ervan wordt verdacht hun functies op het gemeentehuis te hebben misbruikt voor het witwassen van crimineel geld. In 2015 ontsloeg de gemeente een ambtenaar die een loods vol hennep bleek te bezitten.

De onderwereld laat zich ook gelden in de politieregio Parkstad, waar de afgelopen jaren twee mollen opdoken. Het zou deels kunnen verklaren waarom volgens CBS-cijfers slechts 20 procent van de mensen hier vertrouwen heeft in de politie. Landelijk is dat 27 procent.

Agent Mike D. uit Kerkrade werd onlangs veroordeeld tot 2,5 jaar cel wegens het verkopen van informatie aan drugsbendes. Een agent uit Heerlen moet nog worden berecht. Zijn naam dook bij toeval op in een infiltratieonderzoek naar de liquidatie van de Brunssumse drugsdealer Sven Prins (30) in 2015. Een van de drie Brunssumse verdachten vertelde aan een politie-infiltrant dat hij geregeld informatie kreeg van een Heerlense agent.

Machinegeweer

De moordzaak op Sven Prins is de afgelopen twee weken behandeld in de rechtbank Maastricht, en geeft een inkijkje in de cultuur van de zwaardere Brunssumse criminelen. In het verdachtenbankje zitten mannen die in het circuit bekendstaan als 'Johnny' (39), 'De Lange' (27) en 'Payo' (32), ook wel 'Piet de dood' genoemd.

Ze doen er goeddeels het zwijgen toe, hoewel ze tegen de politie-infiltrant eerder toch tamelijk trots vertelden hoe ze met hun machinegeweer hadden afgerekend met Sven Prins. 'Hij was dan wel de prins, maar ik ben de koning', had Payo toen gelachen. Dat was slechts bluf en stoerdoenerij, zegt Payo nu tegen de rechter.

Justitie eist 25 jaar cel tegen de drie. Vanwege de moord, maar ook omdat zij volgens justitie in het wildeweg tientallen kogels afvuurden op de auto waarin naast Prins ook een bijrijder zat, en op de gevel van het huis waar de gewonde Prins naartoe vluchtte. De nietsvermoedende bewoner kon zijn voordeur net op tijd weer dichtgooien en vond de kogelhulzen later terug in de stofzuiger, aldus justitie.

Het gemeentehuis. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Doordringende wietlucht

'Ik ken ze wel, die jongens denken dat ze Tupac zijn ofzo', zegt Marvin Jackson (40), die in Brunssum naast verdachte Payo woonde in een klein binnenstraatje met eenvoudige appartementjes. Veel bewoners hebben hun ruiten afgeplakt en er hangt een doordringende wietlucht.

Een paar jaar terug vloog hier volgens justitie een kogel bij een andere buurman door de muur omdat Payo in zijn appartement per ongeluk de trekker van een wapen overhaalde. De buurman werd afgekocht met een zakje cocaïne voor de schrik, vertelde Payo de infiltrant.

Jackson is net als Payo geboren op Curaçao en heeft een indrukwekkend postuur en een gouden tand. 'Ik ken ook alle clichés over Antillianen met vuurwapens. Soms kijken mensen in Brunssum ook zo naar mij. Hun probleem. Ik hou me daar allemaal niet mee bezig. Ik leef voor mijn zoon en voor de sport. Payo en dat soort jongens, die vinden mijn lifestyle saai.'

Waarom liet Sven Prins zich wel meeslepen in deze wereld? Tamara Prins, zijn oudere zus, vertelt aan de telefoon dat haar broertje in de wijk Egge al op jonge leeftijd kennismaakte met Johnny. 'Ik denk dat hij pas 8 jaar was toen ze elkaar leerden kennen bij de frietboer. Johnny was veel ouder, mijn broertje vond dat wel chic. Toen is hij al klusjes voor hem gaan doen. Dat begon met het stelen van statiegeldflessen bij mensen uit de tuin en dat is dan later verder gegaan met wiet.'

Sven Prins ontpopte zich vervolgens tot cocaïnedealer, eerst in opdracht van Johnny. 'Later is mijn broertje voor zichzelf begonnen', aldus Tamara Prins. 'Sven was een harde werker. Als mensen verslaafd zijn, dan willen ze dat je meteen komt als ze iets nodig hebben. Mijn broer rende zich het licht uit de ogen. En klanten gaan naar de dealer bij wie ze het snelst kunnen scoren. Johnny verweet Sven dat hij zijn klanten afpakte, daar is ruzie door ontstaan.'

Johnny beweerde in de rechtbank dat Svens moeder en zus meehielpen bij zijn cokehandel. 'Die deden pakketjes voor hem maken.' Tamara Prins zegt dat daar niks van klopt. 'Met zijn zaken bemoeiden wij ons niet. Sven was gewoon een heel lieve jongen die altijd wilde helpen. Hij stopte mijn ouders en mij wat toe als we iets nodig hadden.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Bordje verboden toegang bij iemand in de voortuin. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant
De woning van de omstreden wethouder Jo Palmen. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Vijfde stad

Op het gemeentehuis wordt op een A4'tje de regio Parkstad geschetst, met als grootste gemeenten Heerlen, Kerkrade, Landgraaf en Brunssum. 'Dit is eigenlijk één groot verstedelijkt gebied', zegt Ger van der Wijst, hoofd Veiligheid van de gemeente.

Zou het een gemeente zijn, dan had Parkstad 240 duizend inwoners en was het de vijfde stad van Nederland, nog voor Eindhoven. We hebben hier dezelfde criminele problematiek als in de Randstad, betoogt Van der Wijst. Het lastige is dat het hier moet worden opgelost met het politiebudget van een provincieplaats. 'Waarbij je de problematiek nog eens moet opplussen omdat we hier aan de grens zitten.'

De verdachten van de moord op Sven Prins bijvoorbeeld, achtervolgden hem in een in Duitsland gestolen auto. Na de moord werd het voertuig in België in de fik gestoken.

Ook de Parkstadbende, volgens de gemeente een groep van 75 jongeren uit de regio die verantwoordelijk is voor autodiefstallen, ramkraken, roofovervallen en drugs- en wapenhandel, maakte gebruik van de grenzen. 'Die jatte auto's in Duitsland en wist ze te verkopen in België', zegt Van der Wijst. 'Die jongens gaan heel berekenend te werk.'

Opgeklopt

Achter zijn bureau in de Dorpstraat begint de veel bekritiseerde wethouder Jo Palmen smakelijk te lachen. 'De Parkstadbende, jongens jongens. Een pak voor de broek zou denk ik ook geholpen hebben. Maar het werd in februari gebracht alsof het Al Capone zelf was die ze in de kraag hadden gevat.'

Palmen, een metselaar die zichzelf op latere leeftijd heeft bijgeschoold tot jurist, heeft net zijn wekelijkse spreekuur achter de rug. Inwoners van Brunssum kunnen hier elke maandagavond terecht voor advies: over een bouwaanvraag, een burenruzie, of zoals de man die vanavond als eerste aanklopte, 'over een justitiële kwestie'.

Het gratis spreekuur legt hem electoraal geen windeieren, maar daar is het volgens de politicus niet om te doen.

Frituur Os Sjefke in de volkswijk De Egge. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

Palmen meent dat de verhalen over criminaliteit in Brunssum worden opgeklopt. 'En ik zal u zeggen waarom: ze willen dat het lijkt alsof het hier één grote puinhoop is. Zodat ze een excuus hebben om deze gemeente straks samen te voegen met Heerlen. Maar in Heerlen, daar willen wij nog niet dood gevonden worden.'

Nee, er is hier verder eigenlijk niet zoveel aan de hand, betoogt de meest omstreden en tegelijkertijd populairste politicus van Brunssum vrolijk. 'Ze stelen eens een auto, steken er een in de fik. Dat gebeurt toch overal?'

Dit verhaal is onder meer gebaseerd op gesprekken met twintig inwoners van Brunssum, de rechtszaak over de moord op Sven Prins en publicaties in regionale media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden