Mooier is er niet gedrukt

Wat is het meest begerenswaardige boek ooit gemaakt? Nee, we bedoelen niet Sumo, de notoire Taschen-editie van blootfotograaf Helmut Newton. Die dertig kilo wegende kolos geldt misschien terecht als 'het grootste en duurste boek van de 20ste eeuw' (richtprijs 10.000,- euro), maar dat soort superlatieven zul je in Het boek van het gedrukte boek niet vinden.


Dit geïllustreerde overzicht van vijfhonderd jaar westers boekontwerp (dat ook in een Duitse en Engelse editie verschijnt) maakt er geen wedstrijd van. Monumentale bijbels en handzame vogelgidsen, poëziebundels en wiskundige traktaten, alle soorten en maten komen voorbij in deze wervelende visuele geschiedenis, die is samengesteld uit het bezit van de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.


Als enige criterium bij de selectie gold de graad van perfectie van drukwerk en vormgeving, die steeds per item nauwgezet wordt toegelicht. Het hier en daar opduikende vakjargon zal sommige lezers misschien afschrikken, maar ook wie Het boek van het gedrukte boek alleen als kostbaar plaatjesalbum beschouwt, krijgt al genoeg te overpeinzen.


Want wat is geraffineerder: een uitgebalanceerde verhandeling over het Latijn door een Venetiaanse meesterdrukker (een exquise voorbeeld uit 1471), of het sculpturale James, Jennifer, Georgina are the Butlers, een knalgeel postmodern hoogstandje van Irma Boom uit 2010?


En wat zie je liever: een 'haast sacrale', met arabesken overladen prachteditie van Nietzsches Also Sprach Zarathustra uit 1908, of een catalogus van AEG-booglampen uit 1909, waarin Peter Behrens' functionele lay-out de geest van een nieuwe tijd verkondigt?


De samenstellers houden het wijselijk in het midden, al lezen we bij het jaar 1499 dan toch dat de Hypnerotomachia Poliphili van Francesco Colonna 'het mooiste boek dat ooit is gedrukt' mag worden genoemd. Die status dankt 'De gedroomde liefdesstrijd van Poliphilus' aan de oogstrelende balans tussen de typografie en de sublieme houtsneden en veel minder aan de tekst, een ratjetoe van Grieks, Latijn, Toscaans en fantasiewoorden, dat de Hypnerotomachia voor de hedendaagse lezer ondoordringbaar maakt.


Vanzelf roept dat de vraag op of Het boek van het gedrukte boek bij alle visuele verrukking toch niet vooral een eerbetoon is aan een gebruiksgoed dat zijn beste tijd heeft gehad. Ook in dit digitale perspectief blijven de auteurs filosofisch: 'De toekomst van het gedrukte boek', zeggen ze in het voorwoord, 'ligt in zijn kwaliteit als fysiek object.'


Mathieu Lommen e.a.: Het boek van het gedrukte boek - een visuele geschiedenis.

Vormgegeven door Cees W. de Jong.


Lannoo/ Amsterdam University Press; 464 pagina's; € 49,50.


ISBN 978 90 8148 923 2.


Expositie bij Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129 Amsterdam, t/m 13 mei.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden