Mooie woorden en beloften op de EU-Afrikatop, maar wat gaat er concreet gebeuren?

De meest alarmistische boodschap komt van voorzitter Antonio Tajani van het Europees Parlement. De Italiaan waarschuwt voor de 'bevolkingsexplosie' in Afrika (van 1 miljard inwoners nu naar 2,5 miljard in 2050), allemaal jongeren die bij gebrek aan perspectief thuis naar Europa willen of radicaliseren. Of allebei.

Op de EU-Afrikatop waren ruim tachtig Europese en Afrikaanse leiders (onder wie Mark Rutte) aanwezig. Beeld afp

Nu is Tajani als voormalig perschef van de Italiaanse oud-premier Berlusconi niet vies van enige migratieretoriek op de EU-Afrikatop in Abidjan (Ivoorkust) die vanmiddag wordt afgesloten. Hij weet dat zijn land de zwaarste lasten draagt van de migratiestroom die merendeels via Libië Europa bereikt. Daarom denkt Tajani graag groot: een Marshall Plan voor Afrika en een 'Schengenzone' in Afrika, zodat Afrikaanse burgers vooral op hun eigen continent terecht kunnen.

Niets nieuws

Ook de officiële verklaring die vandaag door ruim 80 Europese en Afrikaanse leiders (onder wie premier Mark Rutte) wordt ondertekend, staat bol van de mooie woorden en beloften. Als altijd is tot het allerlaatste moment over de tekst onderhandeld tussen de Afrikaanse en Europese delegaties. Met als resultaat dat de slotverklaring is uitgedijd tot 14 pagina's. 'Maar er staat niets nieuws in', verzekert een betrokken diplomaat.

De prangende kwesties die de verklaring aankaart, zijn dezelfde als die van de vorige EU-Afrikatop (2014) en de Migratietop met de Afrikaanse landen op Malta eind 2015: groei, veiligheid, migratie, goed bestuur, klimaatverandering. 'We voegen vandaag niet veel toe, omdat de eerdere teksten evenwichtig en verreikend waren', zegt de diplomaat. Waar het om draait, is de uitvoering. 'En daar zien we wel een omslag.'

Antonio Tajani Beeld afp

Nieuwe mentaliteit

Diplomaten en EU-ambtenaren in Abidjan spreken over een 'nieuwe mentaliteit' bij de Europese leiders. Was steun voor Afrika voorheen vooral een kwestie van ontwikkelingshulp uit politieke wil, nu gaat het om investeringen uit noodzaak. Kort geformuleerd: armoede en oorlog daar, leidt tot migratie en spanningen hier. Of zoals EU-buitenlandchef Federica Mogherini het woensdag verwoordde: 'Afrika en Europa waren nooit eerder zo nauw verbonden. We liggen ook maar 14 kilometer van elkaar verwijderd.'

Tekenend voor de mentaliteitsomslag is de zware Nederlandse delegatie in Abidjan: naast Rutte zijn ook de ministers Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken) en Sigrid Kaag (Ontwikkelingssamenwerking) aanwezig. Bondskanselier Angela Merkel 'ontdekte' Afrika vorig jaar al, na de grote instroom van migranten in 2015. Het besef is ingedaald dat reddingsschepen op de Middellandse Zee de toestroom onvoldoende indammen, afspraken met de fragiele autoriteiten in Libië evenmin. Het aantal migranten dat de Italiaanse havens haalt, daalt weliswaar maar niemand in Brussel is er gerust op dat deze trend doorzet. Waar het op aankomt, is in de landen 'achter Libië' (Mali, Niger, Tsjaad, Nigeria) voorkomen dat mensen vertrekken.

Federica Mogherini Beeld epa

Veilige landen

Alle aandacht van de leiders gaat dan ook uit naar investeringen voor banen in Afrika, zodat de jongeren niet hoeven te vertrekken. Speciaal daarvoor heeft de EU een Afrikafonds opgericht met 3,2 miljard euro; heeft ze een nieuw investeringsvehikel ingezet dat ruim 40 miljard aan privaat kapitaal moet losweken; en zijn er de vele tientallen miljarden die de EU en de lidstaten zelf jaarlijks beschikbaar hebben voor Afrika. 'Geld is niet het probleem', zegt een EU-ambtenaar.

Een goede besteding ervan wel. Want dat vergt een gunstig investeringsklimaat en dus een adequaat opererende overheid, geen corruptie, functionerende rechtbanken, goed onderwijs, wegen, elektra en internet. Daarnaast moeten de landen veilig zijn, conflicten leiden immers tot vluchtelingenstromen. Een kwestie van lange adem, beseffen de leiders. Vandaar dat ze meer dan nu 'de mogelijkheden willen onderzoeken' voor legale arbeidsmigratie uit Afrika naar Europa. Een bescheiden geste om hoog gespannen verwachtingen direct de kop in te drukken en het thuisfront gerust te stellen.

Grondstoffen

Er is nog een reden voor de hernieuwde Europese belangstelling voor Afrika, meer geopolitiek van aard: behoud van een afzetmarkt en vindplaats van grondstoffen. Ook hier was het Tajani die het onomfloerst verwoordde: 'Het gevaar bestaat dat we door China en Turkije op een zijspoor worden gezet.' Vooral China investeert al jaren in Afrika. De volgende EU-Afrikatop is vermoedelijk in 2022, in een Europees land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden