Mooie, verzorgde toneelmarathon ****

HERAKLES DOOR TONEELGROEP DE APPEL, REGIE AUS GREIDANUS SR. - Wie was Herakles? Wat dreef deze onsterfelijke Griekse held? Was hij een meedogenloze moordenaar of een liefhebbende echtgenoot? Herakles is de titel en hoofdpersoon van de nieuwe theatermarathon van de Haagse Toneelgroep De Appel. In 9 spectaculaire delen, die in totaal, inclusief pauzes, 11 uur duren, wordt zijn levensverhaal verteld.


Maar een antwoord op deze vragen komt er niet. De held blijft een enigma, een beetje saai enigma ook. Het zijn vooral de tientallen bijfiguren, de ijdele Goden, halfgoden, koningen en andere gemankeerde helden die deze theaterhappening kleur geven.


Zoals Medea. 's Middags vlak na de lunch verschijnt ze op het strijdtoneel om in een felle scène met Jason haar volhardendheid te tonen. Of later op de dag, als Herakles de vastgeketende titaan Prometheus ontmoet, die de vrijheid van geest verkiest boven een leven zonder ketens.


Regisseur Aus Greidanus sr. weet inmiddels uitstekend hoe een goede toneelmarathon in elkaar steekt. Dit is de vierde die hij met zijn Appel ensemble produceert. Na Tantalus in 2004 (12 uur) en Odysseus in 2007 (9 uur) liet hij in 2009 zijn geliefde Grieken even links liggen voor Tuin van Holland, dat 'slechts' 6 uur duurde, een tussendoortje.


Die ervaringen zullen er mede voor hebben gezorgd dat deze productie tot in de puntjes verzorgd is. Alles verloopt volgens een strak tijdsschema, de changementen zijn vliegensvlug geklaard, de kostuums van Annelies de Ridder zien er onberispelijk uit en 400 man publiek hoeft geen moment te wachten op lunch of diner.


Met Herakles keren Greidanus en zijn vaste bewerker en tekstschrijver Jules Terlingen terug naar de bron; Herakles was de grootste held die de Grieken kenden, een inspiratie voor latere figuren als Ajax en Odysseus. Deze prequel zien ze als het sluitstuk van hun Griekenmarathons.


Ze kozen 9 scharniermomenten uit het levensverhaal. Dit begint bij zijn vervloekte geboorte. Herakles is een bastaardzoon van oppergod Zeus, en zijn woedende vrouw Hera zweert er alles aan te zullen doen om het kind het leven zuur te maken. Zo laat ze hem, op het hoogtepunt van zijn roem, een blinde woedeaanval krijgen, waarin hij zijn vrouw en kinderen afslacht. Zijn straf bestaat uit 12 werken, die hij in opdracht van de ziekelijke koning Eurystheus moet uitvoeren.


Vervolgens vertrekt hij op het schip van Jason en de Argonauten. Weer later redt hij Theseus uit de onderwereld en verslaat hij en passant Kerberos, de hellehond van Hades. Herakles huwt opnieuw. Maar Hera en de andere goden blijven hem sarren en in een tragische finale leidt een misverstand tot zijn definitieve verbanning uit het rijk van de sterfelijken.


Een rechtlijnig verhaal is het niet, in enkele delen is Herakles slechts figurant. Maar het verbindende thema in deze voorstelling is de eeuwige strijd tussen de seksen. Alles wat gebeurt, is het gevolg van een relatiecrisis tussen Zeus en Hera. En op de cruciale momenten staat telkens weer de liefde tussen een man en een vrouw op het spel.


Meestal komt die strijd helder voor het voetlicht. Een enkel deel heeft een wat mindere uitwerking, zoals het derde, Nike, dat een onhandige, ondramatische vertelstructuur heeft. Of deel 6, Prometheus, vol bombastische muziek en beeldkitsch.


Maar daar staat veel tegenover: een prachtige verbeelding van de ziekelijke koning Eurystheus door Aus Greidanus jr. Een fantastisch gespeeld en gezongen mini-opera over Herakles' strijd tegen de Titanen. Ook is het een genot om Geert de Jong en Aus Greidanus sr. zelf de ruziënde Hera en Zeus te zien spelen.


Ster van de dag is echter Nadia Amin, die een keur aan bijrollen speelt en steeds alle aandacht naar zich toe weet te trekken met intens maar nooit sentimenteel spel. Of ze nu als Medea door de woestijn banjert, als de mooie Persephone haar man Hades paait of de heldendaden van Herakles bezingt.


Aan Bob Schwarze ten slotte de ondankbare taak de ondoorgrondelijke Herakles gestalte te geven. En dat is lastig als je personage in feite slechts een scherm is, waarop de anderen hun gevoelens van frustratie, intense haat of verliefdheid projecteren. Maar dat is het lot van een godenzoon. En Schwarze draagt zijn lot fier en beheerst, als een echte man.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden