Mooie films voor de opvoeding

Moviezone, Klassefilm, Film Educatie Nederland, Stichting Mei, Intermediair Filmeducatie. Allemaal instellingen die iets van doen hebben met 'filmeducatie', vooral voor de jeugd, binnen of buiten school....

door Klaartje Jaspers

'Kiddi, kiddi, kiddi' ('dieper, dieper, dieper'), prevelt de spichtige Asami alsof ze een poes aanhaalt. Ze zit op de heupen van haar gedrogeerde minnaar en duwt de naalden nog wat verder zijn buik in. 'Hier doet het ook veel pijn, hè?', vraagt ze als ze de pinnen onder zijn ogen zet.

Voor de gelegenheid heeft ze zwartlederen accessoires aangetrokken over een van haar gangbare lijkwade-achtige jurken. 'Woorden scheppen leugens. Pijn kun je tenminste vertrouwen', geeft ze haar slachtoffer te verstaan.

Als ze hem er tijdens het ketenen van zijn enkels op wijst dat je voeten nodig hebt om weg te kunnen lopen, verlaten de eerste kijkers de voorstelling van Audition.

Suzanne (16, 4 HAVO) en Marlou (17, 5 HAVO) vinden dat het wel mee viel. 'Ik begrijp wel dat mensen niet tegen bloed kunnen', zegt Marlou, 'maar ik heb wel eens gruwelijkere films gezien.' Marlou vond de opbouw erg goed, maar Suzanne vond het lange geweldloze deel van de film nogal saai.

'Wel goed voor het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming', vinden ze, 'het is een film waar je wel even over na blijft denken.'

Audition (Takashi Miike) is een Japanse film over een weduwnaar die door het jureren bij een auditie aan een tweede vrouw probeert te komen. Hij ontmoet een vrouw die een nachtmerrie voor hem wordt. De film draaide vrijdag in het Rotterdamse filmhuis Lantaren/ Venster in het kader van MovieZone, een initiatief van Henk Camping, directeur van filmhuis 't Hoogt in Utrecht. Hij wil jongeren voor weinig geld naar 'interessante' films lokken.

Sinds 1 september is MovieZone met voormalig rivaal Film Educatie Nederland (FEN) verenigd in het nieuwe Nederlands Instituut voor Filmeducatie (NIF). FEN bood met het project Klassefilm scholieren onder schooltijd, dus verplicht, films aan in de bioscoop. Doorgaans grotere producties met een hoog Hollywood-gehalte en populair bij het gros van de leerlingen. Die 'massale' aanpak strookte niet met Campings voorkeur voor lastigere filmhuisfilms waar jongeren op vrijwillige basis heen kunnen, buiten schooltijd.

'Hun gekibbel werd versterkt doordat FEN geld kreeg van de Nederlandse Federatie van Bioscoopexploitanten, terwijl MovieZone afhankelijk was van subsidies', zegt Bart Hofstede, cultuursocioloog en directeur van het nieuwe NIF.

De afgelopen jaren groeiden MovieZone en FEN steeds meer naar elkaar toe. Om meer scholieren binnen te krijgen, koos MovieZone voor een mix van moeilijkere en makkelijkere films. Het aantal bezoekers groeide daardoor jaarlijks met twintig procent. Dit jaar draaien naast de traditionele zwaardere films ook lichter werk als Crouching tiger, hidden dragon (Ang Lee). 'Ik probeer idealisme en realisme met elkaar te combineren, Crouching Tiger én Audition', zegt Angela de Kuijper, de samenstelster van het MovieZone-programma.

Tegelijkertijd vervaagde het contrast tussen filmhuis en bioscoop, met de bijbehorende films. 'Vroeger had je de kleine bijzondere Europese en Aziatische producties tegenover de grote Hollywood-producties', zegt Hofstede, 'tegenwoordig heb je ook veel Europese films die helemaal niet meer zo bijzonder zijn en een internationaal groot publiek halen.' Er ontstaan nieuwe soorten filmtheaters, die niet meer als filmhuis óf bioscoop te typeren zijn.

Met het afbrokkelen van die traditionele tegenstellingen kwam ook het idee tot samenwerking van de verschillende filmeducatie-projecten. 'Het is goed om onze kennis en het geld bij elkaar te brengen', vindt Camping, 'en ach... die verschillende opvattingen - daar komen we wel uit.'

Naast MovieZone en FEN bestaat het nieuwe instituut uit Stichting MEI en Intermediair Filmeducatie. Stichting MEI verzorgde lezingen en cursussen rondom films, Intermediair Filmeducatie werd eerder opgericht als netwerkorganisatie voor filmeducatie. Komend seizoen biedt het nieuwe instituut dezelfde projecten als de voormalige instellingen, maar daarna zal het NIF een nieuw beleid formuleren. 'We moeten de bestaande projecten grondig doorlichten en evalueren', meent Hofstede, 'pas dan kunnen we beslissen over onze toekomstige activiteiten.'

'Er heerst een soort spraakverwarring die filmeducatie als vanzelfsprekend vereenzelvigt met 'opvoeding' voor scholieren', denkt Simone Mager van Stichting MEI. Scholieren zijn een belangrijke doelgroep, maar het NIF moet ook anderen betrekken. Hofstede wil volwasseneneducatie stimuleren en de banden tussen film en wetenschap aanhalen. 'Er is in Nederland maar één universiteit waar je voor je afstuderen een documentaire in plaats van een scriptie mag maken.'

Het nieuwe instituut moet niet alleen gericht zijn op de klassieke Arthouse-films. Toegankelijker films zijn nodig om leerlingen te verleiden tot anderhalf uur stilzitten en kijken. 'Vooral VMBO-leerlingen zijn een lastige doelgroep: ze zijn vaak al wat ouder, dus staan ze niet meer zo open voor film als kinderen, en ze zijn niet zo analytisch bezig als HAVO of VWO-scholieren', denkt Hofstede. 'Wellicht kunnen we ze emotioneel aanspreken in plaats van intellectueel.' Bijvoorbeeld met Robocop, waar je volgens Hofstede hele expliciete maatschappijkritiek in kan lezen.

Bovendien zijn populaire producties van belang om genoeg inkomsten te vergaren. Bedrijven sponsoren liever gelegenheden waar een groter publiek is te verwachten dan exclusieve aangelegenheden. En sponsorgeld van bedrijven als Coca Cola, waarvan FEN al jaren gebruik maakt, schuwt Hofstede niet. 'Het is een omstreden kwestie: sponsoring en onderwijs', erkent Hofstede, 'maar ik wil er zeker naar kijken: in België worden filmprojecten bijvoorbeeld vaak gesponsord door bedrijven in de mobiele telefonie'.

Hofstede zal geregeld naar Vlaanderen afreizen. Voor zijn eigen educatie, want daar hebben ze veel meer ervaring.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden