Mooi zo, maar het gaat om Saddam

Met de dood van Uday en Qusay, de nummers twee en drie in het kaartspel van de 55 meestgezochte leden van het Iraakse regime, hopen de Verenigde StatenS dat er een spoedig einde komt aan de aanslagen op Amerikaanse soldaten....

Henk Muller

Beide broers gaven leiding aan veiligheidsdiensten, leger en de gevreesde fedajien en met hun dood valt voor hun volgelingen de belangrijkste reden weg door te gaan met de guerrilla tegen de VS, zo luidt de Amerikaanse redenering.

De vreugde in Bagdad was groot, maar niettemin werden ook gisteren weer twee Amerikanen gedood. Niet voor niets mocht het Pentagon, bij monde van generaal Sanchez, de dood van de twee zonen melden. Na alle tegenslagen, onrust en groeiende onvrede onder de Irakezen en het uitblijven van de vondst van massavernietigingswapens, betekent de dood van Qusay en Uday een opsteker voor het moreel van de coalitietroepen.

De dood van Saddams zonen kan de eerste dagen nog aanleiding geven tot wraakacties door hun aanhangers, zo waarschuwde de Amerikaanse bewindvoerder Paul Bremer gisteren. Maar de Amerikanen verwachten, of liever, hopen, dat het geweld daarna zal afnemen, omdat zelfs de fanatiekste Saddam-aanhanger moet inzien dat de tijden van diens dynastie voorbij zijn.

Aan het begin van de oorlog probeerden de Amerikanen tevergeefs Saddam en zijn naasten te doden, in de hoop een regimewijziging te bewerkstelligen waardoor de hele Iraakse bestuurslaag in elkaar zou storten. Onthoofd de top en de pyramide stort in, was de redenering. Nu de oorlog is gewonnen, proberen de Amerikanen die top alsnog te pakken, om het systeem voorgoed te ontwrichten.

De dood van de twee is symbolisch omdat de Verenigde Staten daarmee laten zien dat Saddam en de zijnen niet in staat zijn de Amerikanen uit Irak te verdrijven, maar in eigen land worden aangevallen, opgepakt of gedood. Hun dood toont ook dat het net zich rond Saddam sluit. Zonder Qusay is Saddam vrijwel niets en het is de vraag hoelang het nog duurt eer de Amerikanen ook hem opsporen. Bij de Saddam-getrouwen moet het inzicht dagen dat de tijden van weleer voorgoed voorbij zijn. Maar zover is het nog niet.

Niet zijn twee gevreesde en sadistische zonen, maar Saddam zelf is het symbool van Irak. Niet Uday of Qusay beheersten de openbare ruimten met plakkaten, eerbetuigingen, standbeelden en levensgrote schilderingen. Dat deed Saddam, die daarbij niet in het luchtledige opereerde. Saddam buitte decennialang perfect ten eigen bate de conflicten uit die de Iraakse staat sinds haar ontstaan in zich draagt: conflicten tussen Koerden, soennieten en shi'ieten, de strijd om loyaliteit van de machtige stammen en waar nodig keihard geweld om die te waarborgen.

Niet voor niets pochte de soennitische Tikrit-stam waar Saddam toe behoorde, dat zij Irak bestuurde zoals de stam zelf: met harde hand en met het stambelang voorop. De stamleider par excellence Saddam mag dan weg zijn, de Iraakse structuren zijn dat nog niet.

In het vacuüm waarin Irak zich bevindt is geen rol meer weggelegd voor Saddam en zijn zonen. De arrestatie of dood van Saddam zal de definitieve bezegeling daarvan vormen. Grote delen van de geterroriseerde bevolking zullen opgelucht ademhalen nu de zonen dood zijn. Ze willen aan een nieuw hoofdstuk van de Iraakse geschiedenis beginnen.

Maar de erfenis van Saddam Hussein blijft - ook als Saddam dood is - als een spook boven Irak hangen indien de bevolking niet snel veiligheid en politieke soevereiniteit krijgt, waarschuwden de VN deze week. Door de Irakezen de kans en de mogelijkheden te geven hun leven in eigen hand te nemen, wordt Saddams erfenis snel alleen maar onaantrekkelijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden