Mooi weer en zoete druiven

Nederlands oudste gezelligheidsvereniging voor studentes, de Utrechtse UVSV, bestaat vandaag honderd jaar. Er zíjn weleens leden in een boom geklommen, om deze te behoeden voor de kap, maar liever koestert 'de Club' haar neutraliteit en ongebondenheid....

door Sander van Walsum

OP 28 mei 1940 kwamen de leden van de Utrechtsche Vrouwelijke Studentenvereeniging UVSV voor de eerste keer sinds de aanvang van de Duitse bezetting in vergadering bijeen. Over de krijgshandelingen, eerder die maand, werd met geen woord gerept. Wel over de toestand die sindsdien was ingetreden. De leden dienden, aldus preses L. de Langen, 'vol moed en geestkracht dezen tijd door te gaan'. Met de blik van de actualiteit afgewend. Want gesprekken 'omtrent de toestand' waren taboe. Alleen op die manier kon voortzetting van het verenigingsleven 'op de oude voet' worden gewaarborgd.

Daarmee was het puntje 'oorlog' afgehandeld, en kon weer worden overgegaan tot de orde van de dag. Zo moest de vergadering nog in kennis worden gesteld van de samenstelling van de nieuwe novitiaatscommissie, en werden 'engagementen' en huwelijken aangekondigd waarbij leden van de UVSV en het Utrechtsch Studenten Corps (USC) waren betrokken. Tenslotte werd het onderhoud van de achtertuin aan de orde gesteld. Daar was tijdens de eerste meidagen de wijnvoorraad van 'de Club' vernietigd om te voorkomen dat die van eigenaar zou veranderen. De scherven die bij dit vaderlandslievende werk waren vrijgekomen, moesten hoognodig worden opgeruimd. De vergadering sprak af dat de leden hier de komende tijd een deel van hun theemiddagen aan zouden besteden.

Het verslag van de bijeenkomst maakt in al z'n onnozelheid één ding duidelijk: de UVSV had de handen vol aan zichzelf, en meed de boze buitenwereld. 'De Utrechtse studenten gingen er zelfs prat op dat ze apolitiek waren', zei het oud-bestuurslid Hettie Voûte naderhand. 'Vanuit die ongebondenheid kon je de gedachten ruimer en zuiverder laten gaan, vond men. Die houding had een soort morele achtergrond. Tot ''mijn'' club, de UVSV, drong het inzicht dat je met die gedachte niet meer kon volstaan, en dat je kleur moest bekennen, zelfs na de meidagen van 1940 nauwelijks door.'

Hettie Voûte, die later betrokken zou raken bij de huisvesting van joodse kinderen wier ouders op transport waren gesteld, raakte weldra gefrusteerd door de algemene berusting in 'de toestand'. 'Dus ging je je in arren moede afreageren bij het gemeenschapshuis van de NSB aan de Kromme Nieuwegracht. Daar stonden elke avond weet ik hoeveel fietsen, en daar kon je heerlijk banden doorsnijden, of duivelsdrek - dat ik uit het laboratorium had meegenomen - op de zadels gooien. Ontzettend kinderachtige dingen, maar je had het gevoel dat je tenminste iets dééd.'

Vandaag viert de UVSV, 's lands oudste gezelligheidsvereniging voor vrouwelijke studenten, haar honderdste verjaardag. Oud-leden uit alle windstreken keren voor een paar dagen naar Utrecht terug. En aan de rand van de stad - buiten het gehoor van 'de burgerij' - zal acht etmalen achtereen worden gefeest.

Neutraliteit en ongebondenheid hebben de hele honderdjarige geschiedenis van de UVSV gekenmerkt. Ook het huidige bestuur gaat daar nog prat op. Politiek impliceert immers stellingname, en stellingname scheidt de geesten. En dat verdraagt zich niet met het karakter van een gezelligheidsvereniging. 'We hebben geen politieke kleur', zegt preses Titia van Sminia. 'En dat is een kwaliteit die we koesteren. Dat sluit betrokkenheid bij de buitenwereld niet uit. Alleen nemen individuele leden daarbij het voortouw. Pas nog deed iemand hier een oproep om voor de slachtoffers van de oorlog in Kosovo warme kleren, een slaapzak en eten in te pakken - plus een tientje voor het transport. De dag erna stond de hele bibliotheek vol met zakken. Liefdadigheid hoort dus óók bij ons.'

Zij het dat de uitingsvormen daarvan permanent aan veranderingen onderhevig zijn. Tot de jaren vijftig waren arme Utrechtse gezinnen het voorwerp van de liefdevolle aandacht van de studentes. Zij trokken - op zoek naar paupers - de Utrechtse stegen in om de materiële wensen te noteren. 'Ik vond het toen reuze gênant dat ik als jong meisje bij die huismoeders een kijkje in hun armoede nam en moest informeren wat ze nodig hadden', herinnert een reünist (i.e. oud-lid) zich. 'Maar die huismoeders zaten daar helemaal niet mee, en dat vond ik pas helemaal erg!'

Toen de tijdgeest zich tegen dergelijke vormen van liefdadigheid keerde, werd uitgezien naar andere vormen van politiek neutraal engagement. Er werd gecollecteerd voor de slachtoffers van de watersnoodramp van 1953, en voor de Hongaren die drie jaar later hun land ontvluchtten. Twee decennia later bereikte zowaar een vleugje activisme het clubgebouw. Toen een deel van het landgoed Amelisweerd - de achtertuin van de Utrechters - rijp werd gemaakt voor de aanleg van een snelweg, beklommen UVSV'sters de bomen in een ijdele poging deze te behoeden voor de kap. Een enkele keer, als de belangen van de student in het geding zijn, geeft de vereniging zelfs acte de présence op het Binnenhof.

Maar dit zijn uitzonderingen op de regel van wat de Amerikanen 'splendid isolation' noemen. De UVSV heeft geen andere missie dan zichzelf - omwille van de leden - in stand te houden. Deze doelstelling dateert uit 1899, toen dertien vrouwelijke Utrechtse studenten zich verenigden met het doel 'de kennismaking tusschen de damesstudenten der verschillende faculteiten te bevorderen'. Het studentenblad Vox Studiosorum meende alle reden te hebben voor een schamper onthaal van de nieuweling. 'Nouveauté. Uit zekeren bron vernemen wij dat de dames studenten zich officieel hebben geconstitueerd. Met belangstelling zien wij eventueele progressies van dit gezelschap tegemoet.'

Deze badinerende toon zal zeker zijn ingegeven door de serieuze inslag van de vereniging Ontspanning Na Studie (zoals de UVSV tot 1904 heette). De nagestreefde ontspanning diende namelijk vooral een stichtend karakter te hebben. Platte lol, zuipfestijnen en 'spelen om geld' waren uit den boze. Het lidmaatschap moest vooral een bijdrage leveren aan de zelfontplooiing. Zo werd van de nieuwe leden - die 'op voet van gelijkheid' met de ouderen verkeerden - verwacht dat zij één jaar na hun installatie een voordracht hielden. Dit mos - een van de weinige die de vereniging kende - werd weliswaar op grote schaal ontdoken, maar het tekent de sfeer van het oude UVSV.

Studeren was voor vrouwen eertijds tenslotte geen vanzelfsprekendheid. Wie, vaak na een lange strijd, tot de universiteit was toegelaten, ging niet lichtvaardig om met de geboden kans. 'De UVSV'sters van het eerste uur waren krachtige types', zegt bestuurslid Claire Schellart. 'Vrouwen als Clara Wichmann, Stella Simons en - wat later - Marga Klompé die hun plaats in de samenleving nog moesten bevechten.'

Toen zij het pad voor anderen hadden geëffend, raakte de studie wat op de achtergrond van het verenigingsleven, en kwam de nadruk meer op de verstrooiing te liggen. Of wat daar in die jaren onder werd verstaan. Een geliefde groepsactiviteit was bijvoorbeeld het spel 'slofje onder'. Daarbij gaven de deelnemers - gezeten op de vloer - elkaar onder de knieën een slof door, die omstanders moesten zien te bemachtigen. Om duistere redenen gaf dat ritueel eertijds geregeld aanleiding tot grote hilariteit.

Verder werden er keurige sporten met kleine balletjes bedreven, en werd er - vaak met leden van het naburige mannencorps - toneel gespeeld. Erg verheffend was het allemaal niet, maar kwaad kon het evenmin. Het studentenleven was een beschaafd feest, en de UVSV'sters namen er met overgave aan deel. 'Gelukkig werden de lampiontocht naar Rhijnauwen, de druivenexpeditie naar Bunnik en het Bilthovensche jeu de roses door mooi weer opgeluisterd', noteerde een UVSV-lid na een geslaagde buitenactiviteit in haar dagboek. En daar gíng het natuurlijk om: mooi weer en zoete druiven.

IN de jaren dertig verslechterden de vooruitzichten van vrouwen op de arbeidsmarkt zodanig, dat studeren voor velen van hen slechts nog fungeerde als alibi voor een uitbundig studentenleven en de ultieme vorm van escapisme. Tezelfdertijd gingen de gezelligheidsverenigingen ook als huwelijksmarkt fungeren. 'Mannen studeren voor hun toekomst, vrouwen voor als die mislukt', zo heette het. De meest voorkomende reden voor tussentijdse studieuitval was een huwelijk. En in verreweg de meeste gevallen was een Utrechts corpslid de wederhelft. Dat is trouwens nog steeds zo, zij het dat een huwelijk tegenwoordig in de regel ná de voltooiing van de studie wordt voltrokken.

Maatschappelijke veranderingen gingen nooit geheel aan de Club voorbij, maar werden door de beslotenheid wel enigszins gedempt. Op een zeker moment mochten de leden een broek dragen. De baret, het onderscheidingsteken bij uitstek, werd in 1970 afgeschaft. Om anderhalf decennium later overigens weer in ere te worden hersteld.

Jaren na de introductie van de anticonceptiepil werden ook bij de UVSV de zeden losser. In de jaren vijftig liep het verlate mannenbezoek nog gerede kans om door de hospita en haar bouvier op straat te worden gezet. Een paar generaties later is de promiscuïteit gemeengoed. Het imago van de UVSV'ster veranderde mee. Haar dictie werd minder verfijnd, de stem werd heser. De kokerrok werd verruild voor de outfit van het promotieteam van Veronica.

De vereniging zelf floreert met een redelijk stabiel ledental van circa 1400. Het clubgebouw is onlangs prachtig gerenoveerd, en de eetzaal - ooit de voornaamste bron van burengerucht - is geluiddicht gemaakt. Onder de bezielende leiding van het oud-lid mevrouw Van Rappard wordt de royale achtertuin van tweedehands hortensia's, varens en bodembedekkers voorzien.

Maar de grootste verandering betreft het studieklimaat binnen de vereniging. Stond een 'actief lidmaatschap' tot voor kort per definitie op gespannen voet met de studie, tegenwoordig schijnen de leden van gezelligheidsverenigingen beter te studeren dan de 'nihilisten'. Op de UVSV worden de leden bijgestaan door repetitoren, en werpt de ernst van het leven ná de studie zijn schaduwen vooruit. In dat opzicht lijkt de vereniging wel wat op de damesclub 'Ontspanning Na Studie' van 1899.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden