Mooi hoor, maar wat betekent het?

Dit kunstenaarspaar voegt iets toe aan de performance-op-film.

Sylvie Zijlmans en Hewald Jongenelis - The Present. The Elimination of Possibilities


Maatschappij Stedelijk Museum Schiedam, t/m 29/4


Vrijheid? Vrijheid is een smetteloze auto (een zilvergrijze Audi A4) die wordt voortgeduwd door een man in het zwart. Af en toe gaan de portieren open en gooien de inzittenden hun afval naar buiten: een leeg blikje energydrank, een koker van Pringles, een volle asbak, een papieren zak. Er ontstaan twee sporen van afval waar de schone auto tussendoor schrijdt - wat het betekent mag u zelf invullen.


De video The Idea of Freedom (2012) is één van twee nieuwe sterke werken van het duo Sylvie Zijlmans en Hewald Jongenelis (1964 - 1962). De kunstenaars werken sinds 1993 af en toe samen - de poëtische, soms hermetische Zijlmans in evenwicht met de lichtvoetiger Jongenelis.


Op een overzicht met hun recente werk in het Stedelijk Museum Schiedam is duidelijk: dit kunstenaarspaar voegt iets toe aan de inmiddels stevige Nederlandse tendens van performance-op-film. Slapstick en gelaagdheid gaan daarin moeiteloos hand in hand. Wie het breed bekijkt, ziet ook de connectie met absurdistische televisie, van Hoepla en Herenleed tot Toren C.


Zo ook in The Fundamental Essence of Progress (2009-2012), nog zo'n semi-wetenschappelijke titel. In deze negendelige video-installatie (de schermen hangen los in de ruimte) zien we de mannelijke helft van het kunstenaarsduo samen met zoonlief door de Nederlandse polder scharrelen. In korte scènes bouwen ze torentjes van gevonden piepschuim, stoken een vuurtje of rijden over een dijkje op twee Segways (gemotoriseerde steps). Aangenaam vanzelfsprekend, af en toe teder, vader en zoon. Vrij normaal - ware het niet dat ze allebei gehuld gaan in acht kostuums over elkaar heen. Als dikke poppen bewegen ze moeizaam voort, een trap beklimmen is een hele opgave. Het geheel is van grote, zinloze schoonheid.


Vaak grijpt het ene werk van het duo in het andere. De installatie is een uitgebreide versie van een eerdere korte film. De vele maatkostuums lieten Zijlmans en Jongenelis in China maken - net als de kleding uit een eerder project, Ten to One. Honderd outfits bestelden ze toen bij kleermakers in Beijing en die worden nu tot een nieuw werk verwerkt, de installatie Dancehall (2009-2012). Maar in tegenstelling tot de film met de vader en zoon wil dit maar niet tot een organisch geheel komen.


De odyssee langs honderd kleermakers, vakmanschap verstopt in de goten van Beijing, is op zich mooi. In 2008 maakten Zijlmans en Jongenelis er een fotomontage en een tijdschrift mee, met scènes in een Hollands weiland waarin de kleding werd gedragen door vrienden. Nu hergebruiken ze hun materiaal tot een zaalvulende installatie waarin (in projectie) die tien vrienden de outfits tonen terwijl ze dansen op aanstekelijke nineties-muziek, afgewisseld met portretten van de kleermakers. Er staat ook nog een pooltafel opgesteld.


Maar wat willen Jongenelis en Zijlmans hier mee? Iets zeggen over vriendschap, over de wereldwijde kledingindustrie? Is het engagement, esthetiek? Kan het steeds iets anders betekenen? Of is dit project zo groot geworden dat ze er geen afstand van kunnen doen? Waar je bij de andere videowerken het uitblijven van uitleg accepteert omdat het visueel zo klinkt als een klok, blijf je hier maar zoeken. Wellicht net als de kunstenaars.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden