Mooi hoe Schalken zich in de nesten werkt

Het urenlange verhoor van rechter Tom Schalken, afgelopen woensdag tijdens het Wildersproces, had iets van een marteling. Zijn mompelende stem, het paars kleurende gezicht en de vermoeide houding verraadden een ongemak dat hij niet voor mogelijk hield. Wat doe ik hier? Waarom ik? Het was toch Wilders die we te grazen zouden nemen?

Wat een vergissing: de illusie van onschendbaarheid. Hoe is het mogelijk dat een machtige magistraat en hoogleraar in de rechten zich niet bewust is van de consequenties van zijn tendentieuze, in feite al veroordelende beschikking voor het Wildersproces en zijn loslippigheid daarover in privétijd? Dacht Schalken eventjes Wilders voor het gerecht te slepen, nu zat hij zelf in de rechtszaal: ter verantwoording geroepen in dezelfde zaak die hij afdwong, tegen de wil van het Openbaar Ministerie in. Dacht hij te koop te kunnen lopen met zijn mening over 'het mannetje Wilders', nu werd hij op het matje geroepen. Wilders stond er triomfantelijk bij.

Het was geen formaliteit: van dat verhoor hangt het voortbestaan van het Wildersproces af. Al houdt Schalken vol dat hij niet gepoogd heeft een getuige in dit proces te beïnvloeden, geloofwaardig is hij niet. Schalken zag er geen kwaad in om tijdens een diner getuige Hans Jansen te onderwijzen over de inhoud van de beschikking. Dat was geen beïnvloeding, zei hij, maar een poging Jansen de beschikking te doen begrijpen.

Hoe hier met woorden wordt gegoocheld. Want die poging om Jansens begrip te stimuleren houdt in dat Schalken ervan uitging dat Jansen de beschikking zelf niet op de gewenste manier kon begrijpen. Nee, de vader van het document zelf moest zorgen voor de juiste interpretatie. Kortom: Schalken wilde niet Jansen, maar Jansens interpretatie van de beschikking beïnvloeden. Ziet iemand het verschil? Ik niet.

Zo gaat dat in een rechtszaak, elk woord wordt op een schaaltje gewogen. Hoe nonchalanter Schalken de gebeurtenissen tijdens het diner als irrelevant van tafel veegde, des te scherper advocaat Bram Moszkowicz doorvroeg. Prachtig hoe een magistraat die dacht weg te komen met wat gemompel over wat hij zich wel of niet herinnerde van een vochtige avond, gedwongen werd de incongruentie van zijn uitspraken te erkennen. Alsof daar niet een jurist zat die de regels van het spel kende, maar een louche, verbaal onbegaafde sloophandelaar, die zichzelf met elke uitspraak diskwalificeerde.

Wat te denken van Schalkens uitspraak dat hij niets met het proces te maken heeft? Daarmee gaf hij blijk van een miskenning van de feiten, de relevantie van zijn rol en de maatschappelijke impact van het proces. Een nogal onnozele, onverantwoordelijke houding voor een rechter die zich kennelijk ver verheven voelt boven de samenleving waarin zijn besluiten reuring veroorzaken.

Nog een punt waarop Schalken zich in de nesten werkte: zijn beroep op zijn 'hooglerarenbloed'. Tja, al die discussies over het proces dienden de wetenschap. Kan het ook zijn dat Schalken, door dat hooglerarenbloed, de vervolging van Wilders opeiste omdat die hem wetenschappelijk interessant leek?

Opvallend ook dat Schalken vooral boos is omdat Jansen de code van het old boy network gebroken heeft door uit de school te klappen. Met andere woorden: hij heeft geen spijt van wat hij deed, wel dat het gelekt is. Fraaie rechter is dat. Deelname aan het diner was ongelukkig voor de beeldvorming, zei hij verder. En: 'Maar we hebben het alleen over de beeldvorming.' Alsof die er niet toe doet. Mag ik de edelachtbare eraan herinneren dat dit hele proces om beeldvorming draait? Wat is 'haatzaaien' anders dan beeldvorming? Wat was het motief van vervolging, nadat het OM die ongegrond had verklaard, anders dan politieke beeldvorming over Wilders? Was die veroordelende beschikking niet ingegeven door beeldvorming rond Wilders als schuldige racist?

Sneue Schalken. Dacht hij soms dat zijn onafhankelijkheid als rechter betekende dat hij nooit gecontroleerd kon worden op naleving ervan? In deze fase is het Wildersproces een magnifiek schouwspel der democratie. Ik kan me voorstellen dat menig rechter de schrik om het hart slaat bij de aanblik van de gekwelde confrater. Andere magistraten zullen besluiten zich juist niet te laten kisten door het populistische dreigement hen op de hielen te zitten. Wat de uitkomst van het Wildersproces ook zal zijn, winst is nu al geboekt: transparantie van de rechterlijke macht. Goed voor het rechtsgevoel, de feiten en de beeldvorming.

Nausicaa Marbe is schrijfster. opinie.volkskrant.nl/auteurs

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden