Mooi gesproken?

Koningin Beatrix sprak gisteren in de Ridderzaal de Troonrede uit. Deed ze het goed, zag ze er mooi uit en heeft deze traditie nog betekenis?...

CORINE DE VRIES

Hans Croiset, regisseur: 'De koningin maakt in ieder geval een stuk minder versprekingen dan Philip Freriks. Verder vind ik de Troonrede een aangenamer monarchistisch gebeuren dan in Engeland. De Ridderzaal brengt je terug naar de tijd van Floris V, met Willem-Alexander als Rutger Hauer.

'Als ik de Troonrede zou moeten regisseren, dan zou ik de koningin alleen, of met haar man, laten binnenkomen. Niet met al die mannen eromheen, het moet er wat strenger uitzien. Die papieren zou ik inbinden tot een boek. Als je zo'n opvallend Fellini-hoedje op je hoofd hebt, dan moet de tekst waar je uit voorleest niet zo slordig zijn. Ook zou ik in mijn toneelstuk ervoor zorgen dat de zich in eigendunk wentelende Terpstra niet in beeld zou komen. Beatrix is overigens heel geschikt voor de rol van koningin, de presentatie kan alleen beter. Ze gebruikt nu voor alle onderwerpen dezelfde klemtoon. Met een beetje hulp kan ze ieder onderwerp van een aparte betrokkenheid voorzien. Daar heb ik een uurtje voor nodig.'

Erwin Olaf, fotograaf: 'Die hoed was buitengewoon krullig. Hij leek een beetje op de elektrodraden van een androïde, een menselijke robot, na een ontploffing. Bij de slager zou je dubbel liggen als je haar zo zag, maar op de troon kan het heel goed. Ik zou Beatrix graag portretteren. Altijd in zwartwit, en met flink uitbijtend licht. Anders zou ze er oud en rimpelig uitzien. Toch is ze niet onaantrekkelijk. Ik vind haar de enige echte vedette in Nederland.

'De plechtigheid vond ik indrukwekkend hoor, iedereen die voor haar opstaat, de speciaal gecomponeerde muziek. Modern en toch statig. Maar dat alles valt natuurlijk in het niet vergeleken met de begrafenis van prinses Diana. Hoewel, wij hadden meer paarden.'

Viktor en Rolf, jong duo mode-ontwerpers/kunstenaars: 'De kleur van haar kleding was goed gekozen. Beatrix lijkt soms wel kleurenblind, ze kan niet goed met kleuren omgaan. Grijs past goed in het huidige modebeeld en is daarnaast ook onze lievelingskleur. Verder blijft wat ze aan heeft natuurlijk zelfgemaakte mode met veel te dure stoffen. Het lijken patronen uit een patronenboek, door de naaister uit het dorp in elkaar gezet. Haar kleding zou meer internationale allure moeten krijgen. De hoed was redelijk hysterisch en stond volledig los van de rest van de outfit. Haar hoofddeksel is altijd het enige waar ze nog iets mee experimenteert, maar van ons hoeft dat niet.

'En dan nog over de Troonrede: Beatrix probeert inhoud te geven aan een lege ceremonie. Dat is niet erg, maar het zou daarom wel wat minder serieus benaderd mogen worden. De koningin is de levende vlag van Nederland. Ze zou zich best wat meer bewust mogen zijn van haar entertainmentwaarde.'

Dr. Jos de Mul, hoogleraar wijsgerige antropologie: 'Zoals vanouds kweet de koningin zich op knappe wijze van haar taak. Het blijft een merkwaardige traditie, ervan uitgaand dat ze niet verantwoordelijk is voor de tekst die ze uitspreekt. Ik vind de Troonrede een typisch voorbeeld van een intensiveringsritueel - hoewel je officieel misschien van een ceremonie moet spreken. In de politiek maakt iedereen elkaar uit voor rotte vis, maar één keer per jaar laten politici zien dat ze ook tot eenheid en solidariteit in staat zijn. Het ritueel dient geen ander doel dan zichzelf, namelijk het belijden én bewerkstelligen van eenheid. Wat dat betreft is het pikant dat de SP wegbleef.

'Wat ik er zelf van vind? Ik heb er geen last van. De Troonrede hoeft niet afgeschaft te worden, maar ik krijg geen warm gevoel van binnen als ik ernaar kijk.'

David Bloch, presentatiegoeroe: 'Arme Bea, die een stuk met formeel en ingewikkeld Nederlands voor zich heeft! Haar hele non-verbale communicatie straalt haar ongemak uit, haar afstand van de tekst. Net als iemand die een met verse hondenpoep besmeurde schoen tussen duim en wijsvinger ver voor zich houdt en vies kijkt.

'Maar ze doet écht haar best. Ze kijkt af en toe op, ze moduleert haar stem op heel professionele wijze - maar alleen in intonatie. Als ze ook haar volume en tempo zou afwisselen, zou ze levendiger overkomen. Ik wed dat ik haar met de tekst zou kunnen helpen om het nóg makkelijker op te kunnen lezen. Misschien wordt het dan iets begrijpelijker. Geloofwaardig zal het niet worden. Het is politiek, en iedereen weet dat dat een spelletje is.'

Dr. Agnes Verbiest, taalkundige, publiceert op het gebied van taal en denken over vrouwen: 'De Troonrede is een genre apart, daarvan kun je eigenlijk geen specifiek vrouwelijke verwachtingen hebben. De formulering is keurig neutraal. Het is één groot ritueel. De koningin spreekt niet als vrouw, maar als vorst. Haar uitspraak is volgens de regels van de standaarduitspraak, wat we vroeger algemeen beschaafd noemden. Maar daar wijkt ze af en toe opvallend van af. Woorden als omgeving, innovatie en drugs spreekt ze op een aparte manier uit, regionaal. Haar zoon doet dat ook, dus daarom durf ik wel van een streektaal te spreken. Ik noem het Paleistaal. Een woord dat absoluut niet past in het Paleis is varkenspest. Dat krijgt ze bijna niet uit haar mond.'

Corine de Vries

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden