Column

Mooi ding, dat nieuwe pensioenprototype!

De Sociaal-Economische Raad (SER) heeft een 'werkend prototype' van het pensioen van de toekomst gebouwd, weten we sinds vorige week. Het gaat vooralsnog om een 'technische uitwerking' door deskundigen onder leiding van econoom Kees Goudswaard - niet om een polderdeal tussen werkgevers, werknemers en de overheid - en de SER nodigt iedereen uit om het prototype te bekijken en er iets van te vinden.

Beeld thinkstock

En? Het is een mooi ding! Niet letterlijk, want het pensioen van de toekomst komt tot ons in de vorm van een stapel A4'tjes vol pensioentechnische taal en berekeningen. Wat dat betreft zagen die zich voortplantende robots er in de krant van donderdag een stuk spannender uit. Maar het idee van het 'persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling' is goed.

Wat is het? En hoe kan het nog mooier?

Als het huidige pensioencontract beschreven wordt als een zwart gat waarin je als werknemer euro's gooit in de hoop daar via een wormhole een pensioenuitkering voor terug te krijgen - troebel collectivistisch - lijkt een puur individueel pensioencontract op een mooie droom waaruit je wreed kunt ontwaken - oeps, even niet aan de mogelijkheid van een beurskrach gedacht. Het persoonlijke pensioencontract waarin we met elkaar risico's delen (én afrekenen) zoekt het betere midden hiertussen.

Dus: iedereen een eigen pensioenpot. Mevrouw Jansen, er staat bij u eind 2016 83.128 euro op de pensioenrekening. Maar ook samen risico's delen. Mevrouw Jansen, u heeft in 2016 523 euro betaald aan onze gezamenlijke buffer voor tegenvallers in de toekomst. En dertig jaar later, beste nabestaanden van mevrouw Jansen, vervalt het restant van de pensioenpot aan de collectieve kas. Iets technischer geformuleerd: een eigen pensioenpot, maar wel samen beleggings- en levenrisico's delen. Zichtbaar, uitlegbaar en afgerekend.

Zo maar doen dan? Nee, want er zijn nog wel een paar noten te kraken. Ten minste vier.

Noot 1: De deskundigen van de SER gaan er stilzwijgend van uit dat de uitvoering van dit nieuwe pensioencontract in handen blijft van de huidige pensioenfondsen, en dat werkgevers en werknemers het prototype dus per bedrijf, bedrijfstak of beroepsgroep individueel blijven inkleuren. Dat is nodeloos ingewikkeld. Laten we er, als het prototype is doorontwikkeld, in vredesnaam een uniform contract van maken: voor iedereen gelijk. De uitvoering kan dan in handen komen van pakweg vijf nationale pensioenfondsen. De deelname aan dit fonds wordt onafhankelijk van waar je werkt.

Noot 2: De commissie van SER-deskundigen is nog niet toegekomen aan het nadenken over de reikwijdte van het contract: wie doen er mee? Nu zijn praktisch alle werknemers verplichte deelnemers en zzp'ers volledig vrij. Mag ik vrij krachtig suggereren dat het denkwerk van de commissie maar één goede uitkomst heeft? Namelijk: iedereen doet mee, ongeacht de juridische vorm waarin gewerkt wordt. Ook in deze zin moet het prototype uniform worden.

Noot 3: Het prototype werkt ongeacht de hoogte van de premie-inleg. De commissie heeft nog niet gekeken naar welke hoogte wenselijk is. Mijn suggestie zou zijn dat de (door de overheid afgedwongen én fiscaal gefaciliteerde) pensioenpremies omlaag moeten. Het Centraal Planbureau constateerde eerder dit jaar al: gedwongen pensioenbesparingen zijn vooral voor dertigers en veertigers een blok aan het consumptiebeen.

Noot 4: Mensen bouwen in het prototype duidelijk zichtbaar financieel pensioenvermogen op. Een deel van de mensen, ongeveer de helft, bouwt daarnaast financieel vermogen op in hun eigen huis. De andere helft, huurders, niet. De vraag waarop dit prototype nog geen antwoord geeft is: hoe verhouden die vermogens zich tot elkaar? En wat betekent dat voor huurders? Dit is een echte puzzel.

Het prototype, kortom, is een blits karretje. Fijn dat de eerste testrit is geslaagd. Hoe verder? Strak doorontwikkelen op de ingeslagen weg.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden