Monumentenzorg

Een boom kan in shock raken, moeten revalideren, naar de sportschool gaan - de finesses van het boomverzorgen volgens specialist Willem Koot.

BOB WITMAN

'Veel mensen hebben een emotionele band met een oude boom in hun tuin. Dat begrijp ik. Een boom is groter dan de mens. Hij was er voor jij er was en na je dood staat hij er nog. Hij vertelt een verhaal, dat groter is dan jouw leven, met zijn dikke getordeerde stam en grillige takken die, als je goed kijkt, verraden wat hij heeft meegemaakt: stormen, ziekten en droogte. Ik kijk al meer dan 25 jaar naar bomen, en ik kan nog kippenvel krijgen van zo'n majestueuze oude boom.

'Aan mijn vak kleeft de naam boomchirurg. Dat klopt al jaren niet meer. Ooit dachten we dat je een boom moet behandelen als een mens. Een slecht stuk amputeer je, je reinigt de wond, zalft hem in met fungicide tegen schimmels alsof het antibiotica is. En hij wordt beter. Dat is een groot misverstand gebleken.

'Ik fietste als 11-jarig jongetje over de Singel in Utrecht toen ik een man van de firma Copijn met klimijzers in een boom zag. Hij had een motorzaag en zat bijna in de top. Ik vond dat stoer. Elk kind klimt in bomen. Maar zo hoog was ik nooit gekomen. Toen ik dat zag, dacht ik: ik wil boomverzorger worden.

'Vanmorgen werd ik bij een beuk geroepen van bijna 200 jaar. Veertig meter hoog, een stam van 1 meter 20 doorsnee, met zo'n perfecte mooie ronde kroon. Mooie boom, niets mis mee, zegt de eigenaar. Prachtig, zeg ik, maar laat me eerst even horen. Ik beklop de boom met een houten hamer. Een hoog geluid is gezond, dan is de boom massief. Maar ik hoor een dof geluid, dat is hol, meestal geen goed teken. Houtrot.

'Toen ik aan dit vak begon, wist ik nog niet zo veel. Een boom moet je leren lezen. Dat lukt je pas als je heel veel bomen hebt onderzocht. Ik dacht altijd: bomen zorgen voor zuurstof. Dat is goed. Klopt niet. Ja, ze zorgen voor zuurstof, maar als ze dood zijn en vergaan, zetten ze net zo veel zuurstof om in CO².

'Bomen zijn enorme stoffilters. Als jij in een boomloze stad een uurtje in je witte blouse loopt, ben je grijs. Bomen filteren de lucht, temperen de warmte in de zomer, ze zijn belangrijk voor bijen. En ze hebben een sterke aantrekkingskracht op de mens, ze zijn immers het oudste levende organisme van deze aarde. Een boom met een kroon van veertig meter doorsnee, wie wil niet daaronder in de schaduw zitten?

'Ik loop rondom die beuk. Echt een indrukwekkende, volumineuze boom. Je ziet al die glooiingen in zijn bast. Dat is reparatieweefsel. Ooit is hij daar geknapt, een windvlaag of een andere beschadiging. Zo'n boom, een vitale boom, herstelt zichzelf. Die gaat de sportschool in. Hij maakt rondom het letsel weefsel aan dat soms tien keer zo hard is als gewoon hout. Net zo hard als de bovenbenen van Christiano Ronaldo. Als je goed kijkt, vertellen al die uit- en instulpingen het verhaal van die boom.

'Een boom voelt zich het best in het bos. Bomen in de stad zijn meestal stressbomen. Dat herken je aan het kleine blad, aan vroege bladuitval. Ze zijn vatbaar voor luis als het even droog is. Een boom hoort niet in een aangeharkte tuin, of klem te zitten onder de straatstenen. Hij leeft met schimmels - goede en schadelijke - veel doorwortelbare ruimte, op compostrijke grond. Als je hem in de stad wilt hebben, moet je er wat voor doen, onder de grond vooral. Anders is hij binnen vijftien jaar dood.

'Die beuk waar ik was, die is op termijn niet te redden omdat schimmel hem aantast. Als je de boom behandelt met fungicide, dood je ook de goede schimmels. We kunnen zijn kroon innemen, zodat zijn last minder zwaar wordt. Extra compost geven, wortels wat meer lucht geven. Een soort stervensbegeleiding. Hij kan nog vijf tot tien mooie jaren hebben, dat is erg de moeite waard bij zo'n boom. Zo'n oude boom moet je niet te snel opgeven. Wij koesteren ze als levende monumenten.

'Het mooie aan een oude boom is dat, in tegenstelling tot bij de mens, de spieren steeds sterker worden. Die onderstam dijt uit bij de wortelaanzet, vlak boven de grond, naar twee meter dik. Om de beuk te stutten, zoals een steunbeer in een kathedraal. En stel je dan eens voor wat zo'n boom onder de grond heeft zitten, dat wat je niet ziet, dat is in volume net zo groot als het bovengrondse deel.

'Soms komt er een architect die een nieuwbouwwijk ontwerpt en zegt: 'Ik wil honderd bomen in de straat. Dat staat mooi.' Ik zeg: dan moet je straks honderd bomen omzagen. Doe er maar tien, adviseer ik. In IJburg Amsterdam zijn iepen neergezet. Het meeste geld gaat daarbij de grond in. Een stadsboom moet doorwortelbare ruimte hebben, granulaat - een lavacompost - zodat de bestrating niet op de wortels drukt. Zo'n iep kan 5.000 euro per stuk kosten, 80 procent daarvan zit onder de straattegels.

'Een boom moet de tijd krijgen, dat is soms lastig, omdat iedereen vandaag haast heeft. Als een grote boom moet worden verplant, omdat er een wijk moet komen, kan dat wel even duren. Ik moet die kluit verkleinen, want een kluit van tien bij tien meter kan niet over de weg. Dat krimpen van de kluit kost soms jaren. En daarna komt de boom in een verplantshock. Laat hij al zijn blad in een keer vallen. Hij moet in recovery en daarna in de fysiotherapie: extra aandacht. Zo'n verplanting kost jaren nazorg.

'Ja, ik praat in medische termen. Al noem ik mezelf nooit boomchirurg. Maar ik wil graag dat mensen zich identificeren met de bomen en begrijpen dat boombehoud tijd en geld kost. Een stad zonder mooie oude bomen, ik zou het me niet kunnen voorstellen.'

undefined

CV WILLEM KOOT

Geboren, Utrecht, 1968. Middelbare Tuinbouwschool 1984-88, diverse boomspecialistische cursussen. Sinds 1990 werkt hij bij Copijn Boomspecialisten. Als projectleider coördineerde hij begin dit jaar de verhuizing van de oudste water-cipres in Nederland, in Driebergen. Deze zeldzame boom met een kroon van tien meter breed, geplant in 1948, is met een kluit van acht bij acht meter verplaatst naar de nieuw te bouwen wijk de Groene Tuinen in Driebergen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden