Monumentenzorg voor zang, dans en ambachten

Een van de grootste successen van Unesco, de Werelderfgoedlijst, krijgt mogelijk een belangrijke aanvulling. De VN-cultuurorganisatie bereidt een verdrag voor dat naast waardevolle gebouwen, monumenten en plekken ook het zogeheten 'immateriële erfgoed' van de mensheid moet gaan beschermen....

Het gaat daarbij om traditionele vormen van dans, toneel en zang, rites, festivals, sociale en culturele gewoontes, orale tradities, ambachten en mogelijk ook talen. Een proeftekst van de 'Internationale conventie voor het behoud van het immateriële culturele erfgoed' staat inmiddels op de website van Unesco. Ze zal begin oktober besproken worden tijdens de tweejaarlijkse Algemene Conferentie van Unesco in Parijs.

Als het verdrag wordt aangenomen, zal dat resulteren in twee nieuwe lijsten: een noodlijst van 'immaterieel erfgoed dat dringende bescherming behoeft' en een 'representatieve lijst van immaterieel erfgoed van de mensheid'. Erfgoed op deze lijsten zal dan, net als de monumenten op de Werelderfgoedlijst, met allerlei programma's worden ondersteund. De voordragende landen verplichten zich om die steun te verlenen.

Volgens de leider van de afdeling immaterieel erfgoed van Unesco, de Nederlandse taalkundige en Kaukasus-kenner Rieks Smeets, is het verdrag noodzakelijk omdat de immateriële cultuur momenteel meer in gevaar is dan de materiële. 'De piramides blijven wel staan, maar de culturele diversiteit wordt bedreigd door globalisering, massamedia, urbanisering, migratie en industrialisering.'

Vooral jongeren zouden daarom steeds vaker afstand nemen van traditionele culturen, aldus Smeets. Ook de aantasting van de biodiversiteit heeft volgens hem gevolgen voor de cultuur: 'Groepen met traditionele leefwijzen verdwijnen daardoor bijvoorbeeld uit oerbossen.'

Vooral ontwikkelingslanden maken zich zorgen over deze ontwikkelingen, zegt Smeets. Zij hebben grotendeels het initiatief genomen voor het ontwerpverdrag. 'Landen in Afrika hebben minder gebouwd erfgoed dan het Westen, maar wel belangrijke tradities en gewoontes. Ze zijn bovendien nog bezig met het bouwen van een natie, en willen daarom pronken met zulke elementen.'

Het is volgens Smeets niet de bedoeling om 'folklore' te bewaren. 'Dansen die alleen nog bij de volksdansclub worden uitgevoerd steunen we niet. Het gaat om levende cultuur die breed wordt gedragen. Als die onnatuurlijk sterk wordt bedreigd en als dat als traumatisch wordt ervaren, dan moet je ingrijpen. Ik ben overtuigd van de noodzaak van diversiteit, van cultuur die niet mainstream is.'

Voor de uitvoering van het verdrag zal 2 tot 3 miljoen dollar per jaar nodig zijn, denkt Smeets. Dat geld zal worden gebruikt voor schoolprogramma's, voor documentatie en archivering, voor het stimuleren van uitvoeringen en voor het ondersteunen van uitvoerders. 'We willen de voorwaarden scheppen om die tradities te blijven ontwikkelen.'

De proeftekst zal in oktober in eerste instantie alleen ter discussie worden voorgelegd. Mochten er weinig vragen bestaan, dan zullen landen van het zuidelijk halfrond het verdrag mogelijk meteen in stemming brengen. Het aannemen van het verdrag moet nog worden gevolgd door een jarenlang proces van ratificatie door de lidstaten.

Smeets is tamelijk optimistisch dat het verdrag zal worden aangenomen. 'Hoewel er bezwaren bestaan. Geld natuurlijk. En diverse landen, zoals Canada en Australië, doen al veel voor hun minderheden. Die zien zo'n verdrag mogelijk als inmenging. België is de grootste voorstander, Denemarken is het minst enthousiast. Veel zal afhangen van de VS, die dit jaar voor het eerst sinds 1984 weer meestemmen in Unesco. Hun experts zijn positief, maar het is de vraag wat de politici vinden.'

Nederland neemt volgens Smeets een tussenpositie in. Nederland ziet een aantal juridische problemen, zoals wie de auteursrechten krijgt van bepaalde muziekvormen. 'Maar de nieuwe staatssecretaris van Cultuur, Medy van der Laan, laat zich in elk geval goed voorlichten. Ik denk dat uiteindelijk een meerderheid van tweederde van de stemmen te halen is. Zo niet nu, dan over twee jaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden