Monumentaal meesterwerk

Vraag: wat hebben Turks fruit en Armeense dudukmuziek met elkaar gemeen? Antwoord: hun kleverige zoetheid. Kauwen helpt niet, omdat het goedje vooral aan je tanden blijft plakken....

Wie zich verzet tegen de bedwelmende klanken op deze cd van de Armeense dudukspeler Suren Asaduryan zal beslist blijven steken in het eerste nummer, een traag en breed uitgesponnen duet op duduk (het dubbelriet-blaasinstrument dat geacht wordt de Armeense volksziel uitdrukking te geven) en klarinet. Voor fans van Djivan Gasparyan, de man die met zijn duduk Armenië op de muzikale wereldkaart zette, is het ongetwijfeld thuiskomen, maar voor niet-ingewijden waarschijnlijk toch te monotoon en te ingetogen.

Gelukkig heeft Asaduryan versterking meegebracht in de persoon van Erkan Ogur. Deze zanger, sazspeler en gitarist geldt als een van de belangrijkste vernieuwers van de Turkse muziek. Hij is niet alleen gepokt en gemazeld in de traditie, maar groeide op met Jimi Hendrix, die via de radio tot hem sprak. Ogur is vooral bekend vanwege zijn fabelachtige spel op de door hemzelf ontwikkelde fretloze gitaar (die het instrument geschikt maakte voor de microtonaliteit van de Turkse muziek), maar hij is minstens zo belangrijk als virtuoos op de saz, de typisch Turkse langhalsluit. Gülün Kokusu Vardi, het album dat hij maakte met Ismail H. Demircioglu, zette de toon voor een radicaal andere benadering van dat instrument: losgespeelde, warme klanken in plaats van metalige en 'dunne' akkoordenreeksen. De plaat markeerde een waterscheiding in de ontwikkeling van de Turkse muziek.

Natuurlijk vertoont Bir Ömür Sadece overeenkomsten met Fuad, de cd die Ogur in 2001 opnam met Djivan Gasparyan, maar de verschillen zijn interessanter. Asaduryan springt veel vrijer om met de Armeense traditie dan zijn oude meester. Een nummer als Ücleme verraadt een sterke affiniteit met jazz. Je zou de cd zelfs kunnen beschouwen als een soort revanche van Ogur op Fuad, de in zijn ogen mislukte samenwerking met de stijfkoppige Gasparyan, met wie hij sindsdien niets meer te maken wenst te hebben.

De ontregeling van de traditie wordt op Bir Ömür Sadece zorgvuldig gedoseerd, zodat de luisteraar langzaam, bijna ongemerkt, wordt meegezogen naar andere werelden. Hoewel de verwende westerse liefhebber van wereldmuziek nauwelijks nog opkijkt van dit soort crossovers, is het feit dat deze collaboratie tussen Armeense en Turkse muzikanten in Turkije verscheen, beslist opmerkelijk. Het is de verdienste van Kalan Müzik uit Istanbul dat de muziek van officieel niet-bestaande minderheden als Koerden, Lazen en Armeniërs in Turkije op cd en cassette verkrijgbaar is. Daarmee trotseert het label voortdurend de repressie van de Turkse overheid, die uitgaven als deze het liefst zou verbieden.

Misschien verklaart dat wel waarom de hoesfoto van Bir Ömür Sadece zo lullig is: een poging om de echte verzetsdaad - de titel van de cd is niet alleen in het Turks maar ook in het Armeens afgedrukt - te camoufleren. Een onbedoeld neveneffect is helaas dat dit monumentale meesterwerk buiten Turkije onopgemerkt in de bakken blijft staan. Vandaar dit pleidooi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden