Reportage Badhuis Hengelo

Monumentaal badhuis in Hengelo krijgt omstreden woontoren

Het oude badhuis in Hengelo is zo goed als slooprijp. Maar na jaren van soebatten ligt er een reddingsplan voor het gemeentelijk monument uit 1932. Alleen is de buurt er niet zo blij mee. En is er ook niet sprake van belangenverstrengeling?  

Het badhuis in Hengelo anno nu. Beeld Marcel van den Bergh

Ooit moet het prachtig zijn geweest, het badhuis in Hengelo. Gebouwd in de jaren dertig van de vorige eeuw in de zogenoemde ‘Haagse Stijl’: strak en toch sierlijk. Een plek waar generaties Hengeloërs hebben gebadderd en gezwommen. Die dagen zijn vervlogen. Het voormalige zwemparadijs is nu een krot dat rijp lijkt voor de sloophamer.

Als het aan Hengelo ligt, krijgt het oude badhuis een nieuw leven. Er liggen plannen om boven op het gebouw een appartementencomplex te zetten. Een oplossing die je origineel en gedurfd kunt noemen, maar de buurt is er niet blij mee. En de behoeders van cultureel erfgoed zijn dat evenmin.

Het badhuis aan de Oldenzaalsestraat werd gebouwd in een tijd dat veel huizen nog geen badkamer hadden. In 1967 werd het omgebouwd tot zwembad. In de jaren tachtig werd dat gesloten; sindsdien staat het badhuis leeg.

Sindsdien ook wordt erover gesoebat. Het zou een bazaar worden, of een hamam. Alle plannen sneuvelden: het kon financieel niet. Intussen stond het gebouw – gemeentelijk monument sinds 2002 – te verkrotten.

Entree

Nu lijkt redding toch nabij. In het nieuwe plan wordt het badhuis de entree voor de woningen erboven. Daardoor blijft in elk geval de buitenkant bewaard. De gemeenteraad stemde vorig jaar in grote meerderheid voor het plan.

Een stichting van bezwaarmakers uit de buurt is minder enthousiast. Hun woordvoerder is Hennie Ensink die recht tegenover het badhuis woont en straks tegen een 32 meter hoge flat aan kijkt. Dat is geen best uitzicht. Maar Ensink denkt ook dat er vuil spel is gespeeld: ten minste twee (ex-)raadsleden zouden persoonlijk betrokken zijn bij de bouwplannen.

Een (ex-CDA) raadslid heeft zich opgegeven als belangstellende voor een van de appartementen. Van een ander (ook ex-CDA) raadslid heeft de vader zich daarvoor aangemeld. Eigenlijk hadden die raadsleden zich van stemming hadden moeten onthouden toen het plan in de gemeenteraad kwam, vindt Ensink. Maar dat deden ze niet: ze stemden voor. ‘De gemeente doet daar laconiek over. Maar dat is in strijd met de integriteitscode voor raadsleden.’

Toekomstig beeld van de toren. Beeld RV

Te ‘familiaire sfeer’

De gemeente Hengelo heeft wat dat betreft geen fraaie voorgeschiedenis. In 2016 speelde een affaire rond een voormalig CDA-raadslid dat bouw- en milieuvoorschriften aan zijn laars lapte, maar daar lang mee weg kwam. Naar aanleiding daarvan liet de gemeente een onderzoek instellen waarin harde kritiek werd geleverd op het ambtelijk apparaat. Er was te weinig kritisch en zelfcorrigerend vermogen. Ook zou er sprake zijn van een al te ‘familiaire sfeer’.

Volgens Ensink speelt dat ook bij de badhuisplannen. Het badhuis en de naastgelegen Ariënsschool, ook een monument, werden in 2009 door de gemeente verkocht aan woningcorporatie Welbions. Die verkocht de gebouwen in 2015 door aan projectontwikkelaar Van Alsté. Voor 100 duizend euro, weet Elsink. ‘Een werelddeal.’

Vooral omdat Van Alsté zich daarmee ook een voorrangspositie verwierf voor het ontwikkelen van het sportveld naast het badhuis, in de nabije toekomst . Dat is namelijk alleen toegankelijk via het terrein waarop het badhuis staat. Drie maanden na de verkoop presenteerde de projectontwikkelaar zijn plannen. De gemeente schaarde zich daar meteen achter. Een opzetje, vermoedt Ensink. ‘Van Alsté is kind aan huis bij de gemeente.’

Geen visitekaartje voor de stad

Dat ziet VVD-wethouder Gerard Gerrits anders. Hengelo zit al jaren in zijn maag met het badhuis, zegt Gerrits. ‘Heel wat partijen hebben zich hierop stukgebeten. Het was trekken aan een dood paard.’ Het badhuis ligt er niet alleen beroerd bij, het zit ook vol asbest.

Een paar jaar geleden wilde de gemeente het hele gebouw zelfs slopen. Bond Heemschut en het Cuypersgenootschap staken daar toen een stokje voor. B&W waren daarom allang blij toen zich een kandidaat meldde met een plan waarin zowel het badhuis als de Ariënsschool behouden blijft. ‘Ik ben blij dat deze lelijke plek nu eindelijk wordt opgevuld. Het is geen visitekaartje voor de stad.’

De problemen binnen de ambtenarij staan volgens Gerrits los van dit project. Wat de persoonlijke betrokkenheid van de gemeenteraadsleden betreft, houdt hij zich op de vlakte. Ensink heeft daarover met een stichting van bezwaarmakers een procedure aangespannen bij de Raad van State. Die loopt nog.

Wat is het alternatief?’, zegt Gerrits. ‘We hebben nu iemand die zijn nek wil uitsteken. Laten we daar blij mee zijn.’ Overigens gaven de twee stemmen niet de doorslag. Het plan werd in de raad aangenomen met 28 stemmen voor en acht tegen.

Ensink heeft zijn hoop gevestigd op de Raad van State die naar verwachting in maart met een uitspraak komt. Bond Heemschut en het Cuypersgenootschap hebben hun verzet gestaakt. De twee verenigingen die zich inzetten voor het behoud van cultureel erfgoed vinden dat de bouwplannen het monumentale karakter van het badhuis aantasten.

Zure smaak

Het is een uniek gebouw, benadrukt Tiem van Dalfsen, voorzitter van de afdeling Overijssel van Bond Heemschut. ‘Het enige in zijn soort dat er nog is in Overijssel, en misschien wel heel Nederland.’ Maar de gemeentelijke monumentencommissie heeft het pan goedgekeurd, zegt Van Dalfsen. ‘Dan houdt het op.’

Van Dalfsen houdt er een zure smaak aan over. ‘De gemeente heeft nooit één vinger uitgestoken naar het badhuis. Nu zeggen ze dat het een bouwval is. Maar dat hebben ze er zelf van gemaakt.’ Over het bewonersverzet heeft hij gemengde gevoelens. ‘We kregen in de buurt nooit steun voor plannen om het badhuis te behouden. Totdat er een plan kwam voor een woontoren. Nu hebben ze er ineens last van.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.