Monstertruckproces: de gemeente blijft buiten schot

Twee partijen staan maandag terecht voor de dodelijke stunt met een monstertruck in 2014. De gemeente die de vergunning gaf, zit daar niet bij - volgens velen is dat onrechtvaardig.

Stuntman Mario D. komt verkeerd terecht. 'Hij had 1,88seconden om een bocht te maken. Er was nul komma nul tijd om een fout te corrigeren.' Beeld anp

Stuntman Mario D. en de stichting Sterevenementen Haaksbergen moeten zich verantwoorden voor hun aandeel in het ongeluk op 28 september 2014, waarbij een monstertruck het publiek inreed. Drie mensen werden gedood en 28 toeschouwers raakten gewond, van wie een aantal zeer ernstig. Maar er is een derde belangrijke partij in het geding die vandaag buiten schot blijft. Dat is de gemeente Haaksbergen die de vergunning voor het evenement had afgegeven.

Aan die vergunning schortte van alles en nog wat, oordeelde de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De vergunning was afgedaan als een stempelstuk, ambtenaren hadden zich nauwelijks verdiept in de risico's van stunten met een truck van 1500 pk op een dorpsplein. Op de dag zelf was er nauwelijks controle. Iedereen had zitten slapen.

Maar overheden kunnen in Nederland niet worden vervolgd voor publiekrechtelijke taken, zoals het verlenen van vergunningen. Een jarenlange poging om die immuniteit op te heffen strandde onlangs in de Eerste Kamer (zie kader).

Dat wil niet zeggen dat het drama voor de gemeente geen consequenties heeft gehad. Burgemeester Hans Gerritsen, die lang bleef volharden dat de vergunning terecht was verleend, stapte in mei vorig jaar op nadat een meerderheid van de raad het vertrouwen in hem was verloren. De vier wethouders mochten blijven zitten.

Onlangs werd de gemeente in het ongelijk gesteld in een bezwaarprocedure die was aangespannen tegen de vergunningverlening. Volgens de rechter is de vergunning ten onrechte verleend. Daarmee kan Haaksbergen ook worden aangeslagen voor de financiële schadeclaims die zijn ingediend bij de Stichting Waarborgfonds Motorverkeer. Dat zal zeker gebeuren, aldus een woordvoerder van het fonds. De schade loopt 'in de miljoenen'. Zestig tot zeventig rechthebbenden hebben zich gemeld.

King on Wheels

Dan blijven over de Stichting Sterevenementen Haaksbergen en 'King on Wheels' Mario D. In een voorbereidende zitting in oktober vorig jaar probeerde de stichting vervolging af te schudden door zich achter de gemeente te verschuilen; die had immers de vergunning verleend. Toezicht op veiligheid is een overheidstaak, aldus voorzitter Geerlof Kanis. Maar volgens het Openbaar Ministerie (OM) ontslaat dat de stichting niet van de eigen verantwoordelijkheid. De rechtbank volgde het OM daarin.

Volgens officier van justitie Aidan van Veen had de stichting zich onvoldoende vergewist van de risico's van de stunt. Het plein was te klein, de omstanders stonden te dichtbij: op slechts 10 meter afstand. Tussen het publiek en het punt waar de monsterlijke truck van de stapel autowrakken reed, zat 3,5 meter. Dat gaf de bestuurder 1,88 seconden om een bocht te maken, rekende Van Veen voor. 'Er was nul komma nul tijd om een fout te corrigeren.'

De bestuursleden van de stichting hangt geen straf boven het hoofd; zij worden niet persoonlijk vervolgd. Met het dagvaarden van de stichting wil het OM vooral een signaal afgeven. Het moet voor andere organisaties van soortgelijke evenementen een aansporing zijn serieus werk te maken van veiligheid.

Stuntman

Voor de 51-jarige Mario D. is het behalve een zakelijke nekslag - op zijn bezittingen is beslag gelegd - vooral een persoonlijk drama. 'Dit is iets wat niemand heeft gewild', schreef hij in een persverklaring vlak na het ongeluk. Parttime stuntman D. - doordeweeks werkt hij bij een industrieel schoonmaakbedrijf - voert met zijn bedrijf M&A Monster Truck Jetcar Racingteam uit Vijfhuizen al veertien jaar stunts uit.

Voorzover bekend was hij nooit eerder betrokken bij een ernstig ongeluk. Er is slechts een voorval uit 2010 waarbij D. in het Brabantse Asten met een motor het publiek inreed; een vrouw raakte daarbij gewond. D. zelf ontkende dat later overigens. Er klonk wat kritiek van vakgenoten, maar dat lijkt eerder kinnesinne. Zijn sponsor, smeermiddelenbedrijf Eurol uit Nijverdal, noemt hem een betrouwbare stuntman.

D.'s advocaat, Rob Oude Breuil, betoogde in oktober dat een technisch mankement een grote rol heeft gespeeld bij het ongeluk. De apart bediende achterwielbesturing van de monstertruck haperde. Op tv-beelden is te zien dat de achterwielen tijdens het ongeluk niet meedraaiden. Onduidelijk is of dat komt omdat de besturing niet werkte of dat D. hem niet gebruikte.

Een technisch mankement zou D.'s schuld wellicht kunnen verminderen, wat van belang is voor de strafmaat. Het OM wilde daar niets van weten. Het ongeluk is volgens de officier van justitie vooral te wijten aan Mario D. die te hard reed, te laat remde en niet op tijd instuurde. Hem wordt dood door schuld ten laste gelegd. Daarop staat een gevangenisstraf van maximaal twee jaar.

Oude Breuil hoopt op een werkstraf voor zijn cliënt. Dat de gemeente vandaag niet terechtstaat voelt onrechtvaardig, beaamt de advocaat. 'Ik heb nooit begrepen waarom gemeenten in dit soort zaken vrijuit gaan.' Voor D. zal het geen gevolgen hebben. 'Het zal mijn cliënt niet raken.'

Overheid blijft immuun in strafrecht

Het ongeluk met de monstertruck in Haaksbergen, de Schipholbrand (2005), de Vuurwerkramp in Enschede (2000), het zijn ernstige drama's waarbij ambtenaren en bestuurders grote fouten hebben gemaakt door onvoldoende toezicht of gebrekkige vergunningverlening. Overheden in Nederland kunnen echter niet strafrechtelijk worden vervolgd voor fouten gemaakt bij het uitoefenen van publieksrechtelijke taken. Al jarenlang wordt erover gediscussieerd of het niet rechtvaardiger is om een einde te maken aan de strafrechtelijke immuniteit van de overheid. Onlangs leek het daarvan te komen. In 2013 werd in de Tweede Kamer een Wetsvoorstel opheffing strafrechtelijke immuniteit aangenomen. November vorig jaar werd dit wetsvoorstel behandeld door de Eerste Kamer, waar het alsnog werd verworpen. CDA, VVD, D66, SGP en OSF stemden tegen, het voorstel kwam precies een stem tekort.

Daarmee is de discussie over dit onderwerp weer voor een tijdje van de baan en kunnen overheden vooralsnog alleen politiek verantwoordelijk worden gesteld voor hun handelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.