Monsieur Cannibale is Holle Bolle Gijs niet

Het witte perspectief zit wel snor, voor het gekleurde perspectief moet de redactie vaker haar best doen.

De attractie Monsieur Cannibale in de Efteling. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
De attractie Monsieur Cannibale in de Efteling.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Was de krant nu 'werkelijk helemaal knetter' geworden, mailde een lezer, dat ze een volledige pagina had ingeruimd voor een attractie in de Efteling? Anderen vonden het eveneens behoorlijk mallotig. 'Een actiegroep stuurt een brief aan de Efteling. Dreigementje erbij en ja hoor, de Volkskrant gooit er subiet een volle pagina tegenaan. Of er wel een actiegroep is? De krant zou het niet weten.'

De krant wist inderdaad op dat moment niet wie er precies schuilgaat achter de actiegroep Stop Oppressive Stereotypes (Stop Onderdrukkende Stereotyperingen), die deze week volop media-aandacht trok vanwege het verzet tegen de Eftelingattractie Monsieur Cannibale. De groep vindt deze figuur - donker, dikke lippen, pollepel door de neus - en andere attracties 'uiterst kwetsend en racistisch'. Woensdag bracht de krant een reportage uit de Efteling met de kop 'Gaat Monsieur Cannibale te ver?'.

Hoewel het antwoord op de vraag uitbleef - zoveel stemmen, zoveel meningen - was het volstrekt gelegitimeerd dit onderwerp te behandelen. De actie past in een beweging van toenemend verzet tegen racisme en stigmatisering in de samenleving (slavernijverleden, Zwarte Piet, discriminatie op de arbeidsmarkt, etnisch profileren, etc.).

Breder perspectief

Er is zonder meer een lijn te ontdekken tussen de antiracistische actiegroepen en de toetreding van Sylvana Simons tot de politiek. 'Samenleven betekent niet dat één groep dominant is en dat de andere groepen zich daar maar naar te schikken hebben', zei Simons toen ze zich aansloot bij Denk. Er vormt zich een brede emancipatiebeweging die zich richt op allerlei onversneden en subtiele vormen van discriminatie, racisme en islamofobie. Die een taal bedingt die insluit in plaats van uitsluit, een ongepolijste plek in de geschiedenis opeist, ontdaan van koloniale versiersels. Die deelneemt aan de democratische rechtsstaat en wederkerigheid verlangt.

Het was de reportage ten goede gekomen wanneer dit bredere perspectief in een paar alinea's was geschetst. Dan hadden lezers ook beter begrepen waarom de krant er prominent aandacht aan besteedt.

Binnen de beweging zijn ook exponenten die de gevestigde media hekelen. Denk klaagde de 'vierde macht' aan in een filmpje en zet steeds meer parlementaire journalisten op een zwarte lijst. De krant bracht donderdag een inzichtelijk verhaal over deze Denk-strategie onder de kop 'Wen er maar aan'. Stop Oppressive Stereotypes wilde de 'mainstream media' afgelopen week niet eens te woord staan omdat ze 'meewerken aan negatieve beeldvorming over niet witte mensen', aldus een bericht op Facebook. De media 'marginaliseren vluchtelingen', 'framen alle moslims tot terroristen en witte terroristen tot verwarde mensen', en zo gaat de aanklacht nog even door.

Bagatelliserende boodschap

Natuurlijk worden 'de' media gegeneraliseerd en is het om tal van redenen niet wijs media buiten te sluiten. Toch doet de redactie er verstandig aan door de retoriek heen te prikken en ontvankelijk te zijn voor de boodschap dat er verschillende perspectieven zijn om een verhaal te vertellen.

Zo gaan reguliere media volgens de actiegroep 'expres op zoek naar verhalen die racisme bagatelliseren' om de aandacht af te leiden van wat racisme nou werkelijk is. De redactie zoekt zulke verhalen niet bewust op, maar wie met die bril op de Eftelingreportage leest, kan een bliksemafleider ontwaren in de alinea waarin vrij plotseling Holle Bolle Gijs - een corpulente figuur die 'papier hier' roept - ten tonele wordt gevoerd. 'Is hij dan niet ook discriminerend voor dikke mensen?', vraagt de verslaggever. Een woordvoerder van de Obesitas Vereniging wil er voorts liever geen woorden aan vuil maken. 'Laat de mensen lekker van Gijs genieten.'

Daar kan een bagatelliserende boodschap in gelezen worden: als dikke mensen geen aanstoot nemen aan Holle Bolle Gijs, hoeven donkere mensen ook niet te zeuren over Monsieur Cannibale. Dit sentiment - dat ook onder lezers leeft - mag natuurlijk in de krant. Het was alleen wel handig geweest dit te plaatsen in de context van het hevige racismedebat op sociale media. Daar hing de Holle Bolle Gijs-vergelijking als onweer in de lucht.

Gekleurd perspectief

Bij de daaropvolgende Facebook-reactie van de actiegroep - 'Discrimineren kan iedereen, maar bij racisme komt macht kijken' - had enige duiding ook niet misstaan. Niet elk stereotype drukt een historie van scheve machtsverhoudingen uit. Zo zijn dikke mensen niet eeuwenlang onderdrukt door een dominante groep, zoals dat wel het geval is bij zwarte mensen. Het verschil tussen de attracties wordt trouwens wel kalm en genuanceerd uitgelegd in een filmpje op de site: volkskrant.nl/kijkverder.

Het debat over racisme is ontegenzeglijk beladen, ook op de redactie. Als het bezwaar over de Holle Bolle Gijs-vergelijking te berde wordt gebracht, vindt de een het muggenzifterij en begrijpt de ander onmiddellijk de gevoeligheid. Die verscheidenheid aan perspectieven moet terug te vinden zijn in de krant. Daar slaagt de redactie soms wonderbaarlijk goed in, getuige een aantal persoonlijke essays in Vonk. Zaterdag vroeg Sander van Walsum (man, wit, 58) zich af waarom hij zoveel moeite heeft zich te verplaatsen in mensen die zich in Nederland slachtoffer voelen van racisme. Eerder schreef Nadia Ezzeroili het veelbesproken stuk 'Nederland en ik, we gaan uit elkaar', waarin ze schrijft dat ze zich niet langer Nederlands, maar alleen Marokkaans noemt, om zich te 'harnassen tegen jouw wantrouwen en achteloze afwijzing'.

Verder zit het met het witte perspectief als vanzelfsprekend wel snor in de krant, aangezien de redactie hoofdzakelijk wit is. Voor het gekleurde perspectief zal de redactie iets vaker haar best moeten doen.

Dat is vooral een bewustwordingsproces, een dat past bij de emancipatietraditie van de krant. Graag breng ik het Commentaar in herinnering van 28 mei, naar aanleiding van de racistische verwensingen aan het hoofd van Sylvana Simons. 'Juist omdat de gemiddelde Nederlander er zo diep van overtuigd is dat hij of zij geen racist is, komt er hier nooit een racismedebat van de grond. Maar heus: racisme, dat is ook als je iemand wilt uitsluiten van het debat op grond van zijn of haar etnische achtergrond', aldus de commentator. 'En zie, nu is het tóch een immigratieland - en multi-etnisch bovendien. Wen eraan!' Een heel enkele keer is een uitroepteken gerechtvaardigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden