Monseigneur Eijk? Nooit van gehoord

Aartsbisschop van Utrecht ‘daadkrachtig maar onzichtbaar’...

UTRECHT Hij heeft de harten van de gelovigen nog niet voor zich kunnen winnen. Sterker nog, de meeste gelovigen weten niet eens hoe hij eruit ziet.

Monseigneur Wim Eijk die vandaag één jaar geleden werd geïnstalleerd als de aartsbisschop van Utrecht, is even daadkrachtig als onzichtbaar van start gegaan. ‘Hij heeft van Maliebaan 40 een bastion gemaakt waaruit alleen oekazes komen’, zegt kerkhistoricus Ton van Schaik, zelf een Utrechter, en een bekend criticaster van Eijk.

Eijk is als aartsbisschop tot nu toe vooral de saneerder geweest, de man die het mes zette in de organisatie. ‘Dat moest wel omdat het aartsbisdom meer geld uitgaf dan er binnenkwam. Simonis heeft dat probleem altijd voor zich uit geschoven’, zegt een ingewijde.

Maar volgens Van Schaik heeft Eijk die sanering ook als excuus gebruikt om ‘alle macht naar zich toe te trekken’. De nieuwe aartsbisschop heeft medewerkers met minder rechtlijnige opvattingen aan de kant gezet. De decanaten die dienden als stootkussen tussen de conservatieve aartsbisschop en meer liberale katholieken, werden opgeheven. Daarvoor in de plaats kwamen regiovicarissen, jonge orthodoxe priesters die naar zijn pijpen dansen.

Hulpbisschop Gerard de Korte werd weggepromoveerd naar Groningen. Persvoorlichter Loek Sinselmeijer die in de ogen van Eijk de progressieve media hielp, werd ontslagen. ‘De bakens zijn verzet’, aldus Van Schaik. ‘Maar vraag niet of we daarmee blij moeten zijn.’

Ook volgens Peter Nissen, hoogleraar cultuurgeschiedenis van het christendom in Tilburg, zijn de bezuinigingen als ‘alibi’ gebruikt om veranderingen in de organisatie door te voeren.

‘Eijk heeft zichzelf tegengesproken. Toen hij vorig jaar kwam, zei hij eerst rustig rond te zullen kijken. Maar in feite heeft hij de organisatie op zijn kop gezet.’ De macht is weer helemaal terug in het bisschoppelijk paleis. Eijks kanselier Hans Zuijdwijk, die door Van Schaik ‘de Raspoetin van de Maliebaan’ wordt genoemd, is niet alleen zijn rechterhand maar ook zijn persman.

‘Hij zit drie keer per dag met Eijk rond de tafel en samen regelen ze de zaken. Het zijn 19de-eeuwse religieuze regenten.’

Er is volgens Nissen zelfs sprake van ongewenste belangenverstrengeling. Na de dood van de zeer behoudende pater Winand Kotte werd de parochie van de Willibrorduskerk in Utrecht gegund aan de Vereniging voor Latijnse Liturgie en juist zondag opnieuw gewijd. ‘Laat nu net Zuijdwijk voorzitter zijn van die vereniging.’

Eijk is opvallend weinig naar buiten getreden via de media. Van Schaik: ‘Het probleem is dat hij niet in staat is tot communicatie. Hij is een solist, bijna een autist. Hij plaatst medewerkers liever per brief of e-mail voor voldongen feiten dan ze zelf te woord te staan.’

Op spiritueel gebied heeft Eijk volgens Nissen weinig gezegd wat mensen kan bemoedigen of inspireren. Zelfs in de maand van de spiritualiteit afgelopen november was hij onzichtbaar. ‘Katholieken kennen zijn gezicht, noch zijn naam. Het valt mij op hoeveel mensen hem nog Van Eijk noemen.’

Nissen erkent dat de moraaltheoloog Eijk, gezien de ophef in het verleden over zijn uitspraken over homoseksualiteit en de doodstraf, erg op zijn hoede is voor de media. ‘Maar je hoeft als aartsbisschop niet alleen met het opgeheven vingertje klaar te staan. Je kunt ook iets zeggen over de zin van het leven, de relatie met God en de samenhang tussen mensen.’

Ook Eijks voorganger, kardinaal Simonis, zou kritiek hebben. Het uiterst conservatieve Katholieke Nieuwsblad meldde dat hij niet gelukkig is met Eijk.

Slimheid kan Eijk niet worden ontzegd. Zo mocht bisschop Ad van Luyn van Rotterdam voorzitter blijven van de bisschoppenconferentie, een functie die hij al in de nadagen van Simonis waarnam. Hierdoor is Eijk verzekerd van de steun van het episcopaat.

Volgende maand is Van Luyn vijftien jaar bisschop van Rotterdam. Volgens geruchten zou hij wel eens vóór Eijk tot kardinaal kunnen worden benoemd. Hierdoor zal de aartsbisschop de Nederlandse kerkprovincie ook de komende tijd nog in alle stilte naar zijn hand kunnen zetten. Van Schaik: ‘Wonderbaarlijk genoeg is er tot nu toe nauwelijks protest te horen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden