Monniken in het nauw

De boeddhisten in Ladakh raken in de verdrukking. Weinigen willen nog monnik worden...

'Monniken surfen op internet of runnen een eigen bedrijfje.'

'Vandaag was het een gekkenhuis. We hebben onze gebedsdienst een kwartier ingekort.'

Lobzang, een monnik van middelbare leeftijd, is van zijn stuk gebracht. Het was onmogelijk de groep toeristen in de tempel van het Tikse-klooster te negeren.

Het ochtendgebed was om acht uur begonnen. In de rechthoekige tempel hadden de monniken plaatsgenomen op lage bankjes achter tafeltjes met daarop langwerpige gebedsteksten. Tien minuten later arriveerden de Italianen, goed gekapt, gehuld in dikke donsjacks en lakjasjes met bontkraag. De groep haalde fototoestellen, videocamera's en flitsers te voorschijn om de authenticiteit van het kloosterleven vast te leggen.

Een kalende vijftiger drukte beurtelings drie toestellen onder de neus van een jonge monnik. Verblind door het flitslicht keek de jongen onzeker om zich heen. Aan weerszijden trokken kloosterlingen hun capuchon over het hoofd en bogen zich dieper voorover. Een vrouw met digitale camera installeerde zich pontificaal voor een biddende monnik. Om het geluid van de camera's te overstemmen, gingen de monniken haast als vanzelf harder reciteren.

We staan in het voorportaal van de tempel met uitzicht over de zonovergoten Indus-vallei gehuld in herfstkleuren. 'In het hoogseizoen komen er dagelijks honderden toeristen naar het ochtendgebed. De meeste vrouwen dragen gewoon korte broeken. De moderne tijd geeft monniken te veel afleiding. Zo vind je toch geen rust in je hoofd? Misschien moet ik er bij de overste op aandringen een bord met gedragscodes voor toeristen neer te zetten', zegt Lobzang, en hij wrijft vertwijfeld over zijn kale schedel.

Jaarlijks bezoeken dertigduizend toeristen Ladakh. In vervlogen tijden werd dit geleerde berggebied, ook wel Klein Tibet genoemd, aangedaan door karavaanhandelaren uit Centraal-AziDe handel kwam tot stilstand toen China en Pakistan in het midden van de vorige eeuw hun grenzen sloten. Ladakh bloeide pas weer op na 1974, toen het voor toeristen werd opengesteld.

Ladakh is niet alleen geliefd vanwege zijn unieke natuur, een bergwoestijn boven de 3000 meter omringd door Himalaya-toppen met eeuwige sneeuw. De aantrekkingskracht voor westerlingen schuilt vooral in de boeddhistische cultuur. Bijna elk dorp telt een rijk gedecoreerd klooster dat openstaat voor bezoekers. Dankzijde welvaart zijn in elk klooster wel restauratiewerkzaamheden aan de gang.

'En toch gaat het slecht met het boeddhisme in Ladakh', vertelt de 59-jarige monnik Thupstan Paldan een dag later tijdens een rondleiding langs het boeddhistische erfgoed van Ladakh. 'De islam vormt onze grootste bedreiging.' Paldan is Ladakhs bekendste intellectueel en werkte tot zijn pensionering als universitair docent Ladakhse taal en cultuur.

We staan op een heuvel bij de rus van Shey, de eerste hoofdstad en tevens koninklijke zetel van Ladakh uit de tiende eeuw. Paldan wijst naar een moskee met ranke minaretten in de velden van Shey. 'Er worden steeds meer moskeegebouwd met steun van allerlei islamitische landen. Overal ter wereld verliezen religies aanhangers, behalve de islam. Moslims hebben bekeringsdrang, maar het boeddhisme kent geen missionarissen. Mensen moeten uit zichzelf naar ons geloof komen.'

Toen de moderne tijd in 1974 zijn intrede deed, telde bestuurszetel Leh drie guesthouses. Inmiddels is het uitgegroeid tot een welvarend stadje met honderden hotels,souvenirwinkels en trekkingbureaus. Op de stoep in de hoofdstraat verkopen vrouwen in wollen mantels reusachtige spitskolen en felrode appels, terwijl monniken in wijnrode pijen inkopen doen en jongeren in felgekleurde fleecetruien aan brommers sleutelen.

Een stadswandeling maakt duidelijk dat de moskeede groeiende moslimsbevolking niet meer aan kunnen. De Jamma Masjidmoskee uit 1666 biedt ruimte aan vijfhonderd moslims, toch staat een nieuwe vleugel in de steigers. Aan de Main Bazar verrijst een shi'ietisch gebedscomplex van drie verdiepingen, en in het oude stadshart wordt de bestaande moskee uitgebreid tot aan een aanpalende winkelstraat. Souvenirhandelaar Hussain: 'Sinds de problemen in Kashmir in 1989 zijn opgelaaid, is er geen werk en ontwikkeling. Steeds meer Kashmiri's trekken naar Ladakh. Het toerisme biedt veel werkgelegenheid.'

De ontwikkelingen baren Paldan zorgen. 'De demografische verhoudingen veranderen. Dertig jaar geleden waren boeddhisten in de meerderheid. Nu telt Ladakh ongeveer 105 duizend boeddhisten en 111 duizend moslims. Moslims doen niet aan family planning, terwijl het onder boeddhisten wel populair is. Daarnaast hebben we vierduizend monniken die niet trouwen en drieduizend soldaten die heel laat trouwen.'

'Als de meerderheid van de Ladakhse bevolking moslim is, keert de machtsbalans zich nog verder tegen ons', vreest Tsering Samphel. Hij is voorzitter van de Ladakh Buddhist Association (LBA), die de belangen van boeddhisten behartigt. Samphel houdt kantoor in het Soma-kloostercomplex in Leh. De zangerige O mani padme hum-gebeden die via de luidsprekers over de vallei klinken, zijn net afgewisseld met de oproep tot gebed van een moskee.

Boeddhisten in Ladakh worden gemarginaliseerd door de door moslims gedomineerde regering van Jammu en Kashmir (JK) waartoe Ladakh behoort, stelt de voorzitter.In 1989 leidde onvrede over corruptie en wanbeleid van de JKregering tot gewelddadige botsingen tussen moslims en boeddhisten waarbij drie mensen het leven lieten. De LBA kondigde een sociaal-economische boycot van moslims af. De gemoederen werden pas gesust toen Ladakh meer zeggenschap in de lokale politiek kreeg.

De laatste jaren zet de toenemende concurrentie om banen en toeristendollars de tegenstellingen weer op scherp. In 2000 leidde een tactloze opmerking van een vooraanstaand monnik over de koran tot de moord op drie monniken in Kargil en de instelling van een avondklok in Leh. Ingewijden beweren dat moslims wraak wilden nemen voor de steun van het boeddhistische bergbataljon Ladakhi Scouts aan het Indiase leger in 1999 toen Pakistan Kargil aanviel.

Voor de LBA was het aanleiding bij de Indiase regering voor autonomie te lobbyen. 'Ladakh beslaat 70 procent van JK', zegt Samphel en wijst naar een zelfgetekende kaart van India aan de wand. Betwiste gebieden als Kashmir en het door China bezette Aksai Chin zijn voor het gemak bij India ingelijfd. 'Ladakh is door sneeuwval zeven maanden in het jaar van JK afgesneden. We hebben geen culturele of historische banden met Kashmir. De meeste Kashmiri's zijn militanten die bij Pakistan willen horen. Wij zijn blij met India, het heeft ons boeddha gegeven. We willen een Union Territory worden, zodat we direct vanuit Delhi worden geregeerd.'

Ook andere moderne ontwikkelingen in de maatschappij eisen hun tol van het boeddhisme. Zo neemt de belangstelling af om monnik te worden. Was het vroeger een eer voor een familie een zoon aan het klooster te geven, tegenwoordig zijn gezinnen kleiner en staan ouders minder snel kinderen af. Dat ondervond het Matho-klooster vorig jaar. Er was geen jonge aanwas beschikbaar, waardoor er 25 jonge monniken uit Nepal werden gehaald.

De cultfilm Samsara uit 2001 stelde de veranderingen in de samenleving aan de orde en veroorzaakte ophef in de Ladakhse samenleving. Het verhaal gaat over een monnik die zich tot wereldlijke zaken aangetrokken voelt. Hij verlaat het klooster, trouwt en verwekt een kind. Aan het einde verlaat hij zijn gezin en keert hij terug in het klooster, iets dat in werkelijkheid onmogelijk is. De Ladakhse filmproducente K-sang die aan Samsara meewerkte, vertelt dat er inmiddels voorzichtig over verandering van het kloostersysteem wordt gesproken. 'Kinderen van zes stuur je niet het klooster in. Laat ze eerst van het leven proeven, daarna kunnen ze een bewuste keus maken.'

Dorjay, jeugdvoorzitter van Ladakh Buddhist Association, grinnikt zodra de film ter sprake komt. 'Iedereen weet dat Samsara dingen laat zien die echt gebeuren. Ons kloostersysteem is niet meer van deze tijd. De meeste monniken hebben kennis van rituelen, slechts enkelen zijn getraind in filosofie en meditatie. Een minder goed opgeleide monnik raakt eerder aangetrokken tot wereldlijke zaken. Monniken bezoeken de bioscoop, surfen op internet of runnen een eigen bedrijfje. Hun mentaliteit is niet getemd.'

Dorjay wijst erop dat het seculiere Indiase onderwijssysteem ook bijdraagt aan de tanende belangstelling voor het monnikschap. 'Religie wordt als een persoonlijke zaak beschouwd. Lessen in Ladakhse taal of boeddhisme bestaan niet. Tachtig procent van de Ladakhi's woont op het platteland. Voor middelbaar onderwijs moeten kinderen naar Leh of naar de betere kostscholen en hogere opleidingen buiten Ladakh. Zo breekt de band met de samenleving.'

Volgens intellectueel Paldan moeten boeddhisten snel maatregelen nemen en verder vooruitkijken. 'Anders is het boeddhisme van Ladakh over vijftig jaar verleden tijd. Het ontbreekt ons aan de middelen. De hele wereld steunt de Tibetanen, want dat zijn vluchtelingen. Onze cultuur is nagenoeg identiek, maar niemand beseft dat ons erfgoed wordt bedreigd.'

Afgelopen zomer heeft de Ladakh Buddhist Association de Dalai Lama om advies gevraagd. Hij zei: 'We gaan niet voor de kwantiteit, maar voor de kwaliteit van boeddhisme. Beter tien monniken die in de filosofie zijn geschoold, dan honderd die de rituelen kennen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden