Monica Puig symbool van hoop voor verscheurd Puerto Rico

De gouverneur van Puerto Rico riep vrijdag de noodtoestand uit, omdat het zika-virus op de Caribische archipel steeds sneller om zich heen grijpt. Een dag later bezorgde tennisster Monica Puig het eiland de eerste gouden medaille ooit op de Spelen door de Duitse Kerber te verslaan: 6-4, 4-6, 6-1. Ze huilde voor het gemenebest van Amerika, dat al ruim een eeuw zijn ware identiteit zoekt.

Monica Puig gooit vol ongeloof haar racket weg als ze in de finale de Duitse Angelique Kerber heeft verslagen. Beeld null
Monica Puig gooit vol ongeloof haar racket weg als ze in de finale de Duitse Angelique Kerber heeft verslagen.

Voor de finale had Jose Puig de tekst van het Puerto Ricaanse volkslied gemaild naar zijn 22-jarige dochter. Het mocht eens van pas komen. Nog nooit had een sporter van het eiland met 4 miljoen inwoners, dat tevens met een economische crisis kampt, bij de Spelen mogen luisteren naar het 'La Borinquena'. Toen Puig die primeur beleefde, was ze overmand door emoties. 'Ik wilde zingen, maar ik kon alleen maar huilen.'

Zo vreemd was het niet dat Puig de tekst van de hymne niet kende, als vele Puerto Ricanen is ze opgegroeid in Amerika. Formeel behoort Puerto Rico sinds de Spaans-Amerikaanse oorlog in 1898 tot Amerikaans grondgebied, maar het eiland heeft een complexe politieke status. In 2012 kozen de inwoners in een referendum voor aansluiting bij de Verenigde Staten als volwaardige deelstaat, maar alleen het Amerikaanse Congres kan zich er over uitspreken.

Het eiland zit in een onmogelijke spagaat. Puerto Rico kan niet aankloppen bij het IMF voor financiële steun, omdat het geen onafhankelijke staat is. Het eiland valt alleen formeel onder jurisdictie van Amerika, maar het kan zich niet als de stad Detroit beschermen tegen een mogelijk faillissement. De werkeloosheid ligt drie keer zo hoog als in Amerika, de helft van de bevolking in Puerto Rico leeft onder de armoedegrens.

De archipel beleefde het afgelopen decennium een exodus van kansarmen, die in Amerika een beter bestaan zochten. De sporters kunnen kiezen voor welk land ze uitkomen: Puerto Rico of Amerika. Het blijft een gevoelige keuze.

Tennisster Gigi Fernandez wordt nog steeds verketterd, omdat ze in 1992 bij de Spelen van Barcelona niet voor het eiland wilde spelen. Ze behoorde tot de wereldtop en kon als specialiste in het dubbelspel slechts aan een figurant uit Puerto Rico worden gekoppeld. Amerika bood haar de kans te dubbelen met naamgenote Mary-Joe Fernandez, die geboren was in de Dominicaanse Republiek.

De twee Fernandezzen wonnen olympisch goud in Barcelona en herhaalden dat kunststuk, vier jaar later in Atlanta. In Puerto Rico werd Gigi Fernandez voor verraadster uitgemaakt. De discussie laaide opnieuw op na een omstreden tweet van Fernandez bij de opening van de Spelen van Rio.

Monica Puig Beeld null
Monica Puig

Toen Fernandez worstelaar Jaime Espinal, evenals haar voormalige dubbelspelpartner geboren in de Dominicaanse Republiek, de vlag voor Puerto Rico zag dragen, twitterde ze: 'Dubbele moraal'. Fernandez heeft haar afkomst nooit verloochend, maar opnieuw viel het eiland over haar heen.

De Washington Post citeerde een opiniestuk van de worstelheld in de grootste krant van Puerto Rico, El Nuevo. Daarin riep hij op Fernandez niet te haten om haar 'vlucht' in de jaren negentig. 'Alleen God weet waarom Fernandez haar weg heeft bewandeld. Ons land had een andere geschiedenis als iedereen voor zijn keuze had gevochten.'

Monica Puig - spreek uit als 'Poetsj' - heeft nooit getwijfeld voor welk land ze in Rio zou tennissen. 'Ik ben altijd honderd procent loyaal geweest', vertelde ze de New York Times. 'Ik heb nog steeds familie in Puerto Rico, ik kom nog geregeld op het eiland. Ik ken geen betere plek dan de stranden van Puerto Rico. Dit land heeft me zoveel liefde gegeven. Ik was Puerto Rico deze gouden medaille verschuldigd.'

Als de nummer 34 van de wereld beleefde Puig een dubbele primeur. Nog nooit had een ongeplaatste tennisster het olympische toernooi gewonnen. Niemand hield rekening met een machtsgreep van de baseliner, die nooit verder was gekomen dan een vierde ronde op Wimbledon in 2013. Puig had tot de Spelen geen speelster uit de toptien weten te verslaan, maar op het bizarre toernooi in Rio viel alles op zijn plaats.

Nadat de met schouderklachten worstelende Serena Williams was afgevoerd door Svitolina, lag het veld open. Puig versloeg op het trage hardcourt drie grandslamkampioenen: Garbine Muguruza, Petra Kvitova en in de finale Angelique Kerber, de nummer 2 van de wereld. 'Si se puede' schalde het door het tennisstadion in Rio: 'Yes we can.'

De ironie zal Puig zijn ontgaan. Het motto van de Amerikaanse president Obama voor zijn eerste verkiezing in 2008 werd zaterdag in Rio als hymne voor Puerto Rico gezongen. Ze herhaalde het stilletjes in zichzelf tijdens het grillige gevecht met Kerber: 'Yes I can, Yes I can.'

Bij de Spelen van Athene in 2004 versloegen de basketballers van Puerto Rico het Dream Team van kolonisator Amerika. Een 22-jarige tennisster, opgevoed in Miami en trainend in Boca Raton, Florida, verenigde de twee zielen van Puerto Rico.

Je hoeft niet te kiezen als Fernandez om het geluk te vinden, bewees Puig, op de Spelen van Rio. Ze is het symbool van de hoop op een politiek verscheurd eiland, dat zich met olympisch goud eindelijk kan tonen als een onafhankelijke natie.

Voor het eerst de beste

Puerto Rico is niet het enige land dat bij de Spelen in Rio de Janeiro zijn eerste olympische titel uit het vuur sleepte. Fiji slechtte die magische grens door goud te winnen in het rugby sevens bij de mannen. Die sport stond in Rio voor het eerst op het programma. Pistoolschutter Hoang Xuan Vinh bezorgde Vietnam de eerste olympische titel, Majlinda Kelmendi deed dat in het judo voor Kosovo. Zwemmer Joseph Schooling deed Singapore en de zwemwereld versteld staan. Hij versloeg Michael Phelps op de 100 meter vlinderslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden