Mongolië wil het graag bij vier aidslijders houden

De aids-epidemie ligt voor Mongolië om de hoek: in Rusland en China stijgt het aantal patiënten explosief. Om het virus buiten de deur te houden begint er een grote voorlichtingscampagne....

Iedereen kijkt elkaar opgelaten aan, totdat een jongen en een meisje naar voren stappen. Even een aarzeling, en dan komen ook alle anderen naar voren. Een bevrijdende lach. De coach bindt in en lacht gul mee. Einde videoclip. Hij zal vijf maanden lang te zien zijn op de tv-kanalen van Mongolië als onderdeel van een vooral door Nederland bekostigde anti-aidscampagne.

Mongolië heeft slechts vier geregistreerde dragers van het aidsvirus HIV. 'Daarom is dit een van de weinige landen waarin een preventief programma mogelijk is', zegt de Russin Tanja Grechukhina. Ze is overgekomen uit Moskou, waar ze de mediacampagnes leidt van de Aids Foundation East-West (AFEW) in de landen van de ex-Sovjet-Unie en Mongolië.

Preventie is urgent. Mongolië ligt immers ingeklemd tussen Rusland en China, landen waar aids explosief toeneemt. Irkoetsk, de stad met de meeste HIV-gevallen van Rusland, ligt vlak bij de grens met Mongolië. Veel Mongoliërs reizen heen en weer naar Rusland en China, veel buitenlanders komen het land binnen. Bovendien neemt de prostitutie toe en verspreiden seksueel overdraagbare ziektes zich snel.

Tanja heeft twee jaar in Mongolië het campagnemateriaal getest. Ze vertelt over de grote taboes die moeten worden doorbroken. 'Ouders en kinderen praten met elkaar niet over seks. Ouders zeiden me dat ze niet weten hoe ze erover moeten beginnen. We moeten heel voorzichtig te werk gaan, anders krijgen we afwijzende reacties.'

Tuya Badarch is directrice van Focus, een Mongolische non-gouvernementele organisatie die is opgeleid door AFEW. Focus moet de campagne uitvoeren en op de langere duur het werk van AFEW overnemen. 'Bij de eerste campagne in 1999', zegt Tuya, 'voelden veel mensen zich gegeneerd. Of ze dachten dat we condooms wilden slijten. Buschauffeurs wilden geen condoomstickers op hun bus.'

De tweede campagne in 2001 wekte minder gêne en sloeg sterk aan. 'Maar met een of twee campagnes krijg je geen duurzame resultaten', stelt Tanja. 'Zelfs in Nederland moet na vijftien jaar opnieuw actie worden gevoerd.' Een medewerkster van Focus licht toe: 'De respons is heel groot. Veel jongeren vinden de campagnes interessant. Maar ze betrekken de boodschap niet op zichzelf.'

Cijfers van het Mongolische ministerie van Volksgezondheid wettigen volop een derde campagne. Eenderde van alle jongeren tussen de 14 en 18 lijdt aan een seksueel overdraagbare ziekte, slechts 15 procent van de jongeren gebruikt altijd een condoom en velen hebben een riskant seksueel gedrag, met soms meer dan tien partners in zes maanden tijd.

Naast de basketbalclip staat in de nieuwe campagne een filmpje centraal waarin elf jongeren, onder wie een paar bekende tv- en popsterren, variëren op het thema 'Veilige seks: een gezonde en verstandige keus'. Er valt geen onvertogen woord, slechts een ringetje herinnert aan het condoom. Diezelfde elf staan naast elkaar te lachen op een poster, waarop het ringetje kuis is ingedeukt tot een hartje.

Een radiocommercial, twee billboards, boodschappen op vijftien bussen en honderdduizenden posters, kalenders en folders moeten de jeugd in Ulaan Baatar en drie provincies beschaafd doordringen van de voordelen van veilig vrijen.

De hele campagne, die wordt afgesloten met een aantal jeugdevenementen, kost slechts 150 duizend euro, net zoveel als de jaarlijkse behandeling van tien aids-patiënten. Dat geld komt van de Europese Unie en van de AFEW, die in 1996 begon als een onderafdeling in Moskou van de Nederlandse tak van Médecins sans Frontières. De AFEW is in 2001 zelfstandig geworden.

De actie wordt met zorg geëvalueerd. Er worden interviewers getraind die het land afreizen, soms te paard, om jongeren te ondervragen over de campagne. Daarnaast zijn er permanente activiteiten om HIV en aids buiten Mongolië te houden.

Mevrouw Uranchimeg werkt al 23 jaar in een gezondheidscentrum in Centraal-Mongolië. 'We testen zwangere vrouwen, bloeddonors en mensen die voor een algemeen onderzoek komen op HIV, maar dat zeggen we er niet altijd bij. Bij syfilistesten doen we dat wel.'

Mevrouw Semjidma leidt de Mongolische Aids Stichting, die steun geeft aan twintig basisorganisaties. 'We proberen het taboe rond seks te doorbreken. Homo's zijn hier nog altijd ondergronds, maar we hebben wel een gezondheidscentrumpje voor hen kunnen opzetten. Ook hebben we in Ulaan Baatar en een andere stad voor het eerst de prostituées georganiseerd. Ze zijn erkend, ze geven hun cliënten condooms, en ze worden niet meer geslagen door de politie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden