VIER VRAGENMONDKAPJES

Mondkapjestekort: hoe beschermen we onze beschermers?

Het kost grote moeite medisch personeel van genoeg en goed beschermingsmateriaal te voorzien. Thuiszorgers en medewer­kers van verpleeghuizen moeten het vrijwel zonder bescherming stellen. Hoe komt Nederland aan materiaal? En wie krijgt het dan? Vier vragen over materiaalschaarste.

Vrijwilligers stellen bij het Rode Kruis pakketten samen met beschermingsmiddelen.Beeld Foto ANP

Waar is precies een tekort aan? 

Om een arts of verpleegkundige veilig in te pakken, is heel wat plastic nodig. Omdat het virus ook via de ogen kan binnenkomen, dragen artsen en verpleegkundigen spatmaskers. Daarnaast hebben ze handschoenen en schorten. Maar het grootste probleem vormen de mondkapjes.

Mondkapjes zijn er in soorten. FFP2-maskers beschermen de drager tegen gevaren van buiten. Ze filteren minimaal 95 procent van deeltjes kleiner dan 0,3 micrometer. Ter vergelijking: dat is honderd keer zo dun als een menselijke haar. Medisch personeel draagt die kapjes in omgevingen waar mogelijk het virus aanwezig is, zoals in triagetenten vóór ziekenhuizen en op de ic.

Het materiaal voor het zeer fijnmazige FFP2-filter is het grote knelpunt in de productie. Het wordt gemaakt met machines van 4 miljoen euro per stuk, onder andere geproduceerd door het Duitse Reicofil. Het kost Reicofil normaal gesproken zes maanden om een productielijn op te zetten. Chinese fabrieken proberen dat nu in tien dagen. 

Van geheel andere orde zijn de simpelere ‘chirurgische’ maskers, die chirurgen dragen om patiënten tijdens de operatie te beschermen tegen infectie. Die maskers moeten gevaarlijke virussen en bacteriën juist binnen houden. Hoewel ze veel makkelijker zijn te maken, dreigt een tekort doordat veel meer mensen ze zijn gaan dragen. 

Hoe groot zijn die tekorten? 

Per week heeft de Nederlandse zorgsector ongeveer 4,5 miljoen medische mondmaskers en 8 miljoen chirurgische kapjes nodig, schrijft minister Hugo de Jonge in een brief aan de Kamer. Om die nood te lenigen, heeft hij wereldwijd bestellingen geplaatst voor 30 miljoen mondkapjes. Hoeveel er per week binnen komen, kon de minister niet zeggen.

Die grote hoeveelheden zijn nodig omdat bij de behandeling van coronapatiënten strikte eisen gelden. Een zorgmedewerker moet voor elke cliënt een ander paar handschoenen aantrekken. Mondkapjes kunnen enkele uren mee, mits ze niet worden aangeraakt met de handen. Spatbrillen en beschermingsjassen worden - grondig ontsmet -  hergebruikt. 

Ziekenhuizen spreken zich liever niet uit over hun exacte verbruik of voorraad, uit angst publiekelijk te worden afgerekend op een schijnbaar grote voorraad of afwijkend gebruik. Want de nood is hoog: ook de thuiszorg, verpleeghuizen en geestelijke gezondheidszorg hebben beschermingsmaterialen nodig. 

De meeste thuiszorgorganisaties hebben inmiddels speciale ‘coronateams’ samengesteld, die alle cliënten met (mogelijke) besmetting op zich nemen. Maar andere thuiszorgers en de meeste medewerkers van verpleeghuizen moeten het zonder bescherming stellen. Er is simpelweg niet genoeg. 

Pakketten met beschermingsmiddelen voor hulpverleners van het Rode Kruis.Beeld Foto ANP

Waar moeten die enorme hoeveelheden vandaan komen?

Door de tekorten is de wereldwijde handel in mondkapjes een ‘volstrekte bonanza’. Dat zei zorgminister Martin van Rijn maandag in praatprogramma Op1. Commerciële partijen en overheden beconcurreren elkaar in het binnenhalen van de schaarse goederen. 

Nederland doet er alles aan om mee te dingen in die strijd. Vorige maand is daarom het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) opgericht. Eerst waren ziekenhuizen zelf verantwoordelijk voor inkoop,  nu is dat gecentraliseerd bij het LCH om schaarste te voorkomen. Op een onbekende locatie in Nederland - volgens een woordvoerder om  ‘wildwestprakijken’ en ‘bedreigingen’ van werknemers tegen te gaan - komen grote hoeveelheden materiaal binnen. 

Volgens de laatste cijfers kocht het consortium onder andere bijna 4 miljoen chirurgische mondkapjes in, 2,5 miljoen medische mondmaskers en bijna 8 miljoen handschoenen. 

Om de concurrentiepositie te beschermen wil een woordvoerder niets kwijt over de herkomst van de materialen. ‘Maar we grijpen alles aan’. De komende weken verwacht het ministerie 7 miljoen mondkapjes van Nederlandse makelij. Het meeste komt echter uit het buitenland, waaronder China. Dat materiaal is niet altijd betrouwbaar. De woordvoerder laat weten dat alles wat bij LCH binnenkomt uitvoerig wordt getest. 

Er is een flink tekort in thuiszorg en verpleeghuizen. Kan het niet wat eerlijker verdeeld worden? 

Wat binnenkomt is lang niet genoeg. Om chaos bij zorginstellingen te voorkomen, heeft het ministerie de verantwoordelijkheid voor de verdeling van het ingekochte beschermingsmateriaal gelegd bij de Geneeskundige Hulporganisaties in de Regio (GHOR). Zij verdelen de materialen over regio’s.

Alleen ziekenhuizen, huisartsen, ambulancediensten en de acute mondzorg kunnen nu aanspraak doen op de voorraad. Dagelijks moeten zij via een speciale app het benodigde beschermingsmateriaal doorgeven.

Verpleeghuizen, thuiszorgorganisaties en andere zorginstellingen komen daar voorlopig nog niet voor in aanmerking. Zij kunnen het materiaal alleen krijgen als ze voldoen aan bepaalde eisen, zoals bevestigde covid-19 gevallen. Minister de Jonge deed dinsdag in het Kamerdebat toezegging dat er voor dit weekend meer duidelijk is over een beter verdeelmodel.  ‘De krapte kan ik niet wegtoveren.’ 

Om cliënten en werknemers nu al veiligheid te bieden, nemen instellingen zelf het initiatief. Zo heeft Buurtzorg, de grootste thuiszorgorganisatie van Nederland, een miljoen mondkapjes uit China gehaald. Daarbij hadden ze geluk met de goede contacten: Buurtzorg levert al jaren zorg in China. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden