Mondiale cyberaanval nekt het bedrijf achter de Panama Papers: wat was Mossack Fonseca?

Wat voor bedrijf was Mossack Fonseca eigenlijk? En wie was er klant? In welke landen regelde men die duistere zaakjes het liefst en waarom? Lees deze zes vragen over de Panama Papers terug, op de dag dat bekend is gemaakt (zie kader) dat het bedrijf achter de onthulling de deuren moet sluiten wegens een 'mondiale cyberaanval'.

Beeld EPA

Wat voor constructies worden in de Panama Papers onthuld?

Het gaat vooral om privépersonen die volkomen anoniem hun zaakjes willen regelen. Maar dan wel privépersonen van het type Porosjenko, president van Oekraïne, of Gunnlaugsson, (nu nog) premier van IJsland. En natuurlijk Michel Platini, oud-voorzitter van de voetbalfederatie UEFA.

Bij eerdere grote onthullingen, zoals Luxembourg Leaks en Swiss Leaks, waren de constructies steeds bedoeld om belasting te ontwijken. Bijna altijd zijn die gewoon legaal, maar vaak wel (moreel) verwerpelijk.

Maar voor het Panamese bedrijf Mossack Fonseca, dat zijn administratie nu in de hele wereld over straat ziet wapperen, is belastingadvies bijzaak. Het is vooral een bureau dat zijn klanten helpt geheime constructies op te zetten. Voor duizend dollar kun je er al een bv'tje kopen. Extra diensten, zoals het openen van een bankrekening of van een e-mailaccount, kosten wat extra. Een discrete 'directeur' kan ook geregeld worden. Sommige van die nepdirecteuren besturen honderden zulke bv'tjes. Niemand komt erachter wie de echte eigenaar van zo'n bv is.

Wat is de rol van het land Panama?

Wie iets te verbergen heeft, kan nergens beter terecht dan in Panama. Geen wonder dat Mossack Fonseca juist hier zijn hoofdkantoor heeft. Het Midden-Amerikaanse land is een van de laatste waar de geheimzinnigste vorm van bedrijfseigendom nog is toegestaan: papieren aandelen met het opschrift: drager dezes is eigenaar (of aandeelhouder) van vennootschap zus en zo (bearer shares). Omdat ze alleen op papier bestaan, is er geen enkel elektronisch spoor van. En zo'n bedrijf verkopen is makkelijk en anoniem.

Tot 2005 waren de Britse Maagdeneilanden marktleider in deze vorm van vennootschappen. Maar de Maagdeneilanden verboden de constructie. Vervolgens bracht Mossack Fonseca dit type bv's onder op de Seychellen en vooral in Panama, vele duizenden per jaar. Panama is overigens niet het enige land dat goed is in geheimhouding. Berucht zijn ook de Britse Kanaaleilanden, de Amerikaanse staat Delaware en Cyprus.

Nieuws 1 maart 2018


Trustkantoor Mossack Fonseca sluit de deuren. Gelekte gegevens over cliënten van het Panamese bedrijf kwamen enkele jaren geleden bekend te staan als de Panama Papers. Die reputatieschade is het bedrijf niet meer te boven gekomen. In een verklaring schrijft Mossack Fonseca dat het slachtoffer is geworden van een 'cyberaanval op mondiale schaal'. Volgens het bedrijf zijn zijn activiteiten door het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) verkeerd afgeschilderd. Mossack Fonseca benadrukt dat er nergens waar het bedrijf actief was juridische stappen zijn ondernomen. In de Panama Papers werden namen onthuld van personen en bedrijven die hun geld via het bedrijf in een belastingparadijs stalden. Hoewel dat in de meeste gevallen niet illegaal is, leverde het wel een storm van verontwaardiging op. (ANP)

Gaat het hier om illegale zaken?

Dat moet voor een groot deel nog blijken, maar ga daar maar vanuit. Er zullen ongetwijfeld ook honorabele redenen zijn om een bedrijfje te laten oprichten via een bureau als Mossack Fonseca. Maar meestal moet er gewoon iets geheim blijven voor de een of andere autoriteit, bijvoorbeeld een belastingdienst. Of doodgewoon justitie.

Vooral criminelen en belastingontduikers hebben alle belang bij geheimhouding. Maar ook politici en voetbalbestuurders kennelijk, bang dat hun financiële strapatsen in de openbaarheid komen.

De tekst gaat verder onder het beeld.

Wat is Mossack Fonseca voor soort bedrijf?

Het is een 'dienstverlener' gevestigd in Panama. Het bedrijf heeft een advocatenkantoor, een trustkantoor en zelfs een softwarebedrijf. Waar het nu om gaat is Mossack Fonseca's speciale bevoegdheid als 'registered agent'. In Nederland zou je het, bij gebrek aan bruikbaar ander woord, trustkantoor noemen. Zo'n registered agent richt bedrijven, stichtingen of andere juridische vehikels op namens zijn klanten en treedt vaak op als beheerder ervan. In deze schimmige bedrijfstak is Mossack Fonseca (een van) de grootste ter wereld. Het heeft veertig kantoren in 30 landen en in totaal werken er meer dan 500 mensen.

Mossack Fonseca ontstond in 1986 toen de Panamees Ramón Fonseca en de Duitser Jürgen Mossack hun bedrijven samenvoegden. Sindsdien heeft Mossack Fonseca al 214 duizend bedrijfjes opgericht.

Het bedrijf weet knap buiten de publiciteit te blijven. In 2013 onthulde de Belgische krant De Tijd details van honderden geheime bankrekeningen van Belgische diamantairs bij de bank HSBC. Die bank bleek voor honderden van zijn klanten geheime bedrijfjes op te zetten, opvallend vaak in Panama.

Beeld afp

De Tijd had ook de hand gelegd op de instructies die de beheerders van bijbehorende bankrekeningen kregen: mail nooit naar deze klant. Bel nooit zijn secretaresse, die praat te veel. Reis nooit naar deze klant met papieren over zijn affaire: te riskant. Mocht een bankier van HSBC stuiten op het antwoordapparaat van een cliënt, dan luidt de instructie dat hij moet inspreken: 'Je hebt de groeten van Séverine'. Dan wist de klant dat hij zijn bankier moest terugbellen.

De zaken lopen wel een beetje achteruit, blijkt uit de Panama Papers. In de jaren 1995 tot 2011 richtte Mossack Fonseca jaarlijks wel 8.000 duistere bedrijfjes op. Vorig jaar nog maar 4.300. Waarom de vraag naar stiekem gedoe afneemt, is niet bekend.

Speelt Nederland voor zover bekend een rol in deze netwerken?

In fiscale geldstromen zijn Nederlandse advieskantoren ijzersterk, maar in het optuigen van geheime constructies zijn ze minder bedreven. De Nederlandse partijen tuigen vooral (meestal) legale constructies op om belasting te ontwijken. Nederlandse regelingen zoals de deelnemingsvrijstelling en het onbelast uitbetalen van dividend en royalties naar het buitenland worden door honderden vennootschappen benut.

Toch doet Nederland een beetje mee in de Panama Papers. De Nederlandse brievenbusfirma's Torneos & Traffic Sports Marketing en TyC International zouden 160 miljoen dollar hebben doorgesluisd naar bedrijven die door de Amerikaanse justitie in verband zijn gebracht met het omkopingsschandaal rond de FIFA. Nederland is ongetwijfeld gekozen omdat het hier om voetbalrechten zou gaan, dus royalties die in Nederland fiscaal zo vriendelijk worden behandeld. De eigenaar en bestuurder van Torneos is niet te vinden: geregistreerd op Cyprus.

Mossack Fonseca heeft ook geprobeerd voet aan de grond te krijgen in Nederland. In 2012 ging het in zee met het Alea Management, een trustkantoor in Den Haag. Dat kantoor richtte Mossack Fonseca Netherlands op, dat een trustvergunning kreeg van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Die samenwerking stopte in 2014. Mossack Fonseca zou sindsdien samenwerken met het Amsterdamse trustkantoor Infintax.


Dit artikel verscheen op 6 april 2016 in de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden