Momentum heeft momentum

Elke zichzelf respecterende analist had het er over, na afloop van de verkiezingen in Wisconsin. Het momentum. Ted Cruz en Bernie Sanders hebben het weer, Hillary Clinton en Donald Trump zijn het kwijt. Sanders heeft het eerder al gehad, verloor het, en heeft het nu dus terug. Clinton had het niet, toen wel, nu weer niet. Trump had er half maart zo veel van, dat de meeste journalisten toen al schreven dat hij de nominatie op zak had.

Een Bernie Sanders-aanhanger tijdens een campagnebijeenkomst. Beeld afp

Niet dus. Dat is het rare aan momentum: de hele tijd doen we alsof een kandidaat daaraan genoeg heeft. Maar zoals je het kan krijgen kun je het ook weer kwijt raken.

Momentum: de term wordt ook in Nederland te pas en te onpas gebruikt, en is daarom geliefd en gehaat. Ik probeerde het kort uit te leggen in een zinnetje dinsdag, en kreeg ongekend veel reacties. Het is een lelijke term, maar een mooi begrip. Lelijk, omdat het meestal lui uit het Engels wordt overgenomen zonder verder te bedenken wat het betekent. Mooi, omdat het een natuurkundige term is die precies de lading dekt, terwijl het Nederlandse synoniem juist voor meer verwarring zorgt.

Momentum staat namelijk voor massa maal snelheid. Momentum is wat een bowlingbal heeft die tegen kegels aanrolt: als je hard gooit heeft hij er meer van dan als je zacht gooit (dat is de snelheid), en een zware bal heefter meer van dan een lichte bal (dat is de massa).

Die combinatie maakt het zo'n mooi begrip. De massa, dat zijn de mensen, en de snelheid, dat is hun enthousiasme, die samen voor een stevige vaart zorgen waarmee een presidentskandidaat verder rolt.

Wanneer je het vertaalt, zoals veel ingezonden-brievenschrijvers graag willen, zou je het 'impuls' moeten noemen. Dat is de Nederlandse natuurkundige term voor massa maal snelheid. Helaas suggereert impuls iets heel anders. Impuls klinkt impulsief, terwijl dat het niet is. Het is iets wat juist niet in een opwelling verandert.

(Voor de liefhebbers: 'momentum' is dus natuurkundig gezien niet hetzelfde als 'moment', wat kracht maal weg is: 'moment' is het verschijnsel dat je meer effect hebt op een wip als je verder van het midden gaat zitten, iets heel anders).

Vandaar dat ik soms toch maar momentum gebruik. Taalkundige puristen wezen me er vandaag op dat 'vaart' ook best zou kunnen, en dat klopt. Maar het mooie aan het natuurkundige 'momentum' is dat je dat alleen kunt veranderen door er een kracht op uit te oefenen, zoals een Delftse hoogleraar opmerkte. Dat is precies wat er gebeurt in de verkiezingen. Door tegenkrachten en weerstand wordt het momentum vertraagd, of gestopt. Door duwtjes in de rug of de eigen voortstuwing wordt het momentum groter.

Het betekent ook dat momentum iets tijdelijks is. Volgens de Van Dale, waarin het woord tegenwoordig opgenomen is (een oudere lezer schreef dat dat in zijn versie uit 1976 nog niet het geval was), betekent momentum een 'beslissend ogenblik'. Dat klopt dus niet, natuurkundig gezien. De beslissing valt pas als een presidentskandidaat meer dan de helft van de gedelegeerden heeft. En dan kunnen we zien op welk moment het momentum onhoudbaar werd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden