Momenten van vergeving in Rwanda

De Nederlandse fotografe Lana Mesic vroeg daders en slachtoffers van de genocide in Rwanda hun moment van vergeving te herscheppen. Het ziet eruit als slecht theater.

De naam Rwanda is nog steeds in bloed geschreven, maar als je hoofdstad Kigali twintig jaar later binnenrijdt, lijkt alles weggepoetst. De rotondes hebben bloembakken en plastic zakjes zijn allang verboden. Er is waarschijnlijk geen opgeruimder land in Afrika te vinden dan dit.


En ga dan op een tuinstoel zitten in café Chez Lando, vraag omzichtig naar de geschiedenis van degene die naast je zit en hij begint te vertellen: over de avond dat zijn familie met kapmessen werd uitgemoord, en hoe hij zich schuilhield in het kreupelhout, onder een berg bladeren. Eén dag. Twee dagen. Hij likte het vocht uit de grond. Hield zijn adem in als hij de moordenaars hoorde naderen. Negen jaar oud, naast hem lag nog zo'n bergje mens, onder bladeren, en hij hoorde het bloed uit dat lichaam stromen toen ze hem staken, tot er nauwelijks iets van dat mensje overbleef en tot de dag van vandaag vraagt hij zich af: waarom hij wel en ik niet? Daarna vraagt hij of het je eerste keer is in Rwanda.


De manier waarop ze in Rwanda vertellen over de genocide is vaak open en zonder scrupules, objectief bijna. Dat is nauwelijks te begrijpen als je uit een land komt dat nog dagelijks met zijn eigen oorlogsverhalen bezig is. Uitgebreid leiden ze je er rond in het monument voor de doden, waar je langs duizenden schedels loopt. 800 duizend doden, in 1994. De hel van Dante: kolkende bloedrivieren, brandende graven, bloedende bomen.


De foto's op deze pagina's zijn van de jonge Nederlandse fotografe Lana Mesic. Zij kreeg een opdracht van de Haagse kunstorganisatie Creative Court. Die vroeg haar naar Butare te gaan, in het zuiden van Rwanda, om slachtoffers en daders van de genocide te portretteren. Samen. De slachtoffers hadden de daders in de openlucht vergeven in daarvoor opgerichte dorpstribunalen.


Dit is wat Lana Mesic erover vertelt: 'Ik heb ze gevraagd hoe hun moment van vergiffenis eruitzag. Daarna vroeg ik of ze dat moment wilden herscheppen. Sommige paren kwamen heel relaxed over, pratend over dorpsroddels, terwijl andere waren gekomen om gefotografeerd te worden, maar niet meer dan dat. Er waren verschillende maten van vergeving en dat probeer ik in mijn foto's te laten zien. Ik heb de slachtoffers gevraagd aan te wijzen hoeveel ze het de daders hebben vergeven. Daarbij heb ik gebruik gemaakt van gevonden voorwerpen waar ik een schaal op heb getekend. Bijna alle daders wezen tussen 9 en 10 aan, terwijl de slachtoffers daar heel anders over dachten.'


De Rwandezen op de foto's houden elkaar vast, maar hun spieren zijn gespannen. 'Soms was de vergiffenis een rationeel genomen besluit', zegt Mesic. 'Tenminste; zo voelde het voor mij.'


De foto's van Lana Mesic en van de Zuid-Afrikaanse fotograaf Pieter Hugo zijn te zien in Het Nutshuis in Den Haag van 22 april t/m 13 juni. De expositie heet Rwanda 20 years.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.