Molenaar is de meest oer-Hollandse traditie

Midwinterhoornblazen en papierknipkunst gaan op de wachtlijst: Nederland nomineert het molenaarschap voor Unesco's lijst met immaterieel erfgoed.

Anja Noorlander, de eerste vrouwelijke molenaar van Nederland in en rond haar molen in Kinderdijk. De negentien Kinderdijkse molens staan al sinds 1997 op de werelderfgoedlijst van Unesco. Nederland nomineert nu ook het vak molenaar voor een plek op een Unesco-lijst. Beeld Arie Kievit
Anja Noorlander, de eerste vrouwelijke molenaar van Nederland in en rond haar molen in Kinderdijk. De negentien Kinderdijkse molens staan al sinds 1997 op de werelderfgoedlijst van Unesco. Nederland nomineert nu ook het vak molenaar voor een plek op een Unesco-lijst.Beeld Arie Kievit

Het Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE) verzamelt al drie jaar Nederlandse cultuuruitingen, maar is er nu eindelijk over uit: het molenaarschap is de eerste Nederlandse traditie die genomineerd is voor de lijst met immaterieel erfgoed bij Unesco. Dat heeft minister van Cultuur Jet Bussemaker woensdag bekendgemaakt in Amsterdam.

Op de Unesco-lijst met immaterieel erfgoed staan culturele tradities en rituelen die voor een gemeenschappelijke identiteit staan en in stand gehouden moeten worden voor volgende generaties. Mocht de nominatie een definitieve plek op de lijst krijgen, dan heeft Nederland de zorgplicht om het molenaarschap niet verloren te laten gaan. In 2016 wordt een definitief dossier van Nederlandse cultuuruitingen aangedragen bij Unesco.

In D'Admiraal, een krijtmolen in Amsterdam-Noord, overhandigde Bussemaker de nominatie aan vertegenwoordigers van het Gilde van Vrijwillige Molenaars. 'Hier gaat het niet alleen om een traditie, maar ook over hedendaags vakmanschap.'

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

Al op Unesco-lijst

- Khoomei, Mongoolse keelklanken

- Argentijnse Tangon

- Franse gastronomie

- Mexicaanse Dag van de Doden

- Chinese acupunctuur

Actieve molenaars

Nederland telt 1.250 molens en 700 actieve molenaars. Jippe Kreuning (22), op 16-jarige leeftijd begonnen als een van de jongste molenaarvrijwilligers van Nederland, is naar eigen zeggen niet te stoppen zodra hij begint over de 'schoonheid het molenaarschap'. Opgegroeid in een molen, werd de traditie bij de masterstudent biologie en archeologie er als kind al 'ingeramd'. Kreuning is vooral een liefhebber van de geschiedenis van molens: 'Wist je dat de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring destijds op Zaans molenpapier is verspreid? En dat de eerste Nederlandse postzegels in een molen zijn gemaakt?'

Hij weet het zelfs zeker: de industriële revolutie is begonnen met een Nederlandse molen. Terwijl ze in Engeland nog met de hand aan het zagen waren, zegt Kreuning, 'wisten we in Nederland hele bomen in planken te zagen dankzij de uitvinding van een krukas in de molen. Doordat we zo sneller schepen konden bouwen, hadden we een sterke positie tijdens de Gouden Eeuw.'

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

Kritiek

In 2012 heeft Nederland het Unesco Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed ondertekend. Sindsdien verzamelt een speciaal daartoe aangestelde nationale inventaris oer-Hollandse tradities, gebruiken en rituelen die in aanmerking komen voor het definitieve nominatiedossier. De tradities moeten wel voldoen aan een aantal criteria. Zo moet er sprake zijn van een levende cultuur en moet de traditie gedragen worden door een gemeenschap. Midwinterhoornblazen, papierknipkunst en de paardenmarkt in Vianen staan momenteel op de wachtlijst.

Toch is er ook kritiek op de selectieprocedure. Volgens Joop Daalmeijer, voorzitter van de Raad voor Cultuur en adviseur voor de VIE, sluit de planning voor de internationale nominatie niet aan op de voordrachtprocedures van de Caribische gebieden. Hierdoor zijn tradities uit de Caribische gebieden nog niet vertegenwoordigd op de voorlopige lijst van de nationale inventaris. Daalmeijer vindt dat het formele traject eerst in samenspraak met Caribische gebieden moet worden ontwikkeld, zodat het hele koninkrijk gelijke kansen heeft in de procedure. 'Ik kan makkelijk een Caribische traditie noemen die ook op de lijst kan', zegt Daalmeijer. 'Bijvoorbeeld de yaya, de traditionele zorgvrouw. Die verzorging heeft een belangrijke rol gespeeld in de emancipatie van vrouwen.'

Op de eerste nominatie heeft hij echter niks aan te merken. 'Het molenaarschap is van iedereen. Voor de sector is deze nominatie een mooie duw in de rug.'

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden