Molen van Cambodjaans tribunaal maalt erg traag

’Broeder nummer 2’ wordt vandaag voorgeleid...

Van onze correspondent Michel Maas

PHNOM PENH Een hoog hek met prikkeldraad scheidt het terrein van het ‘Rode Khmer-Tribunaal’ in Phnom Penh hermetisch af van de buitenwereld, en in een verre hoek van het terrein, achter een extra hoge muur, is de kleine gevangenis waar de vijf prominente Rode Khmer-leiders zijn opgesloten.

Een dokter in een witte jas komt door de zware ijzeren poort van de gevangenis naar buiten. Hij maakt deel uit van een team van tien artsen, die elke dag bij toerbeurt komen kijken, zegt hij. Het tribunaal gaat uiterst behoedzaam om met zijn verdachten. Het heeft bijna dertig jaar geduurd voordat zij kunnen worden berecht, en zij zijn inmiddels hoogbejaard.

Maandag verschijnt de 81-jarige Nuon Chea voor de rechter. Hij is de hoogstgeplaatste van de vijf: ‘Broeder Nummer 2’, de rechterhand van Pol Pot, onder wiens bewind tussen 1975 en 1979 naar schatting 1,7 miljoen Cambodjanen om het leven kwamen. Nuon Chea geldt als de ideoloog van Pol Pots Rode Khmer, die Cambodja met geweld wilde omvormen tot een communistisch boerenparadijs.

Nuon Chea heeft beroep aangetekend tegen zijn arrestatie,en de rechters moeten vandaag bepalen of hij gevangen blijft tot zijn eigenlijke rechtszaak begint. Wanneer dat precies zal zijn is niet duidelijk, maar waarschijnlijk gaat het nog tot 2009 duren. Zo lang hebben de officieren van Justitie en de advocaten nog nodig om de zaak voor te bereiden.

De molens van het Cambodjaanse tribunaal malen heel traag, erkent woordvoerster Helen Jarvis. Maar toch had het volgens haar nauwelijks sneller gekund. Toen een Vietnamese invasie in 1979 een einde maakte aan de macht van de Rode Khmer, was de tijd niet rijp voor een berechting van de misdaden. ‘Het internationale juridische systeem was lang niet zo ver ontwikkeld als nu. In de jaren ’70 was er nog geen denken aan dat zoiets mogelijk zou zijn.'

Pas in 1997, het jaar waarin Pol Pot overlijdt en de laatste Rode Khmer zich overgeven, vraagt de Cambodjaanse regering de VN om hulp bij het opzetten van een tribunaal. Het duurt vervolgens twee jaar voordat er overeenstemming is over de aard van de rechtbank: het zal een gemengd Cambodjaans-internationaal tribunaal worden. Wat dat precies inhoudt weet dan echter nog niemand.

Jarvis: ‘Het was het eerste tribunaal in zijn soort, nog vóór dat van Kosovo en Sierra Leone. Alles moest worden bedacht en geregeld.’

Veel zaken blijken uiterst gevoelig te liggen. Aan Cambodjaanse kant bestaat weerzin tegen alles wat op internationale bevoogding lijkt, terwijl de internationale kant met argusogen de kwaliteit van de rechtbank probeert te bewaken.

Twijfels over de kwaliteit van Cambodjaanse rechters en rapporten over corruptie doen het tribunaal geen goed, zegt Jarvis. ‘Dat werkt heel duidelijk door bij de donoren die het geld beschikbaar moeten stellen. Die hebben nu een heel afwachtende houding.’

Die donoren, waartoe ook Nederland behoort, zijn van levensbelang. Omdat het allemaal zo lang duurt, en omdat alles duurder is dan tien jaar geleden werd verwacht, is het geld (ruim 30 miljoen euro) nu bijna op, en er zijn snel nieuwe fondsen nodig.

Sinds vorig jaar is er daarom enige haast. Vijf verdachten zijn opgepakt en vastgezet, en wachten nu op hun berechting. Het zijn de vijf ‘hoogst geplaatste, en meest verantwoordelijke’ leden van de Rode Khmer. De voorgeleiding van Nuon Chea, vandaag, is pas een eerste, voorlopige stap in een rechtszaak die vermoedelijk jaren gaat duren. Voor het tribunaal is het echter een mijlpaal. Het moet de wereld, en vooral de sponsors, tonen dat er vooruitgang is gemaakt, en dat de rechtszaak tegen de massamoordenaars van Cambodja nu echt op gang komt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden