Moldavië in greep communisten

De communisten van Moldavië willen bij de verkiezingen van zondag de resten van de democratische oppositie uitschakelen. Sinds 2001 hebben de communisten weer de macht....

Demonstranten schoppen rellen. Arbeiders heffen wanhopig de handen ten hemel. Bejaarden staan in de rij voor gaarkeukens. De woorden 'onrust', 'gevaar', 'armoede', 'chaos' en 'onzekerheid' schieten over het tv-scherm. Het geheugen van de Moldavische kiezer is opgefrist: dat waren de jaren negentig, de tijd van 'de democraten'.

Opeens verschijnen een hamer en sikkel in beeld en barst geruststellend socialistisch gezang los. De boodschap van de campagnespot is kristalhelder: Kiezer, zorg dat de democratische wantoestanden niet terugkeren. Stem zondag veilig!

In februari 2001 behaalde de Partij van de Communisten in de Moldavische parlementsverkiezingen de absolute meerderheid. Hoewel nog steeds meer dan driekwart van de bevolking onder de armoedegrens leeft, is er sindsdien sprake van iets meer orde en zekerheid. Na jaren van chaos worden de staatssalarissen van 35 euro en de pensioenen van 20 euro over het algemeen weer uitbetaald. En zie daar: volgens de peilingen gaan de kiezers in de voormalige Sovjet-republiek Moldavië - door Stalin zestig jaar geleden met militaire middelen van Roemenië 'losgeweekt' - zondag in groten getale 'veilig' stemmen.

Voor het vooroorlogse treinstation zitten tien mannen op houten stoeltjes met ieder één fles cognac voor zich. Voor omgerekend vier eurocent schenken zij 's ochtends in alle vroegte voor de voorbijgangers glaasjes in. De meeste cognacschenkers hebben hun flessen beplakt met een rood hamer en sikkel A4-tje. 'Geachte kiezers, een stem op de oppositie is een stem TEGEN het verhogen van de pensioenen en VOOR mensen die vergeten dat je honger hebt.'

Of de communisten dat niet vergeten, is evenwel de vraag. Een van de schaarse overgebleven oppositiekranten toont foto's van de gigantische villa van de communistische kandidaat voor het burgemeesterschap van Chisinau, Zgardan, een overloper uit het democratische kamp.

Langs de stoffige, hete boulevards in het stadscentrum heeft de communistische campagnestaf lekker ouderwetse vierjarenplannen opgehangen onder het motto: 'Laten we de stad verheffen!'

Ook terug van weggeweest: Lenin. Op de kamer van Valeriu Garev, campagneleider van de communisten, hangt de eerste Sovjet-dictator pontificaal aan de muur. Garev heeft zich in zijn carrière meer bekwaamd in de monoloog dan in de dialoog. 'Wat nou het Westen? In de tijd van de Sovjet-Unie was Moldavië een industriële macht!'

Garev windt er geen doekjes om: het doel van de communisten is zondag met behulp van de kiezer de overgebleven oppositie uit te schakelen. Het zijn de op lokaal niveau nog aanwezige tegenstanders die op dit moment de terugkeer naar een gecentraliseerd bestuursstelsel tegenhouden. 'Zij willen via hun burgemeesters, gemeente- en districtsraden het overheidsgezag blijven hinderen om wanorde te zaaien in het land', zegt Garev terwijl hij met zijn vuist op tafel slaat. 'Wij zullen al ons potentieel aanwenden om dat te voorkomen.'

Dat potentieel is niet gering. Het is onmogelijk een opsomming te geven van alle schendingen van de regels omtrent de eerlijke organisatie van verkiezingen die Moldavische media en mensenrechtenorganisaties hebben gerapporteerd. De staatstelevisie - het enige kanaal dat overal te ontvangen is - is één lange communistische campagnespot.

Vrijwel alle overgebleven oppositieburgemeesters ontvingen telefonische bedreigingen of werden op straat door onbekenden lastig gevallen. Tegen de burgemeester van de stad Hâncesti, ten westen van Chisinau, werd zelfs een arrestatiebevel uitgevaardigd wegens 'financieel wanbeheer'.

'Tot 2001 verkeerden we in een fase waarin de democratische instituten niet goed werkten, net als in de meeste andere Oost-Europese landen', zegt Sergei Ostaf, hoofd van een non-gouvernementele mensenrechtenorganisatie. 'Op dit moment zitten we in een fase waarin de instituten zélf beschadigd zijn. Ze worden in hun bestaan bedreigd.'

'Zonder de Raad van Europa en het Europees Parlement zat ik nu in de gevangenis of was ik geliquideerd', zegt oppositieleider Iurie Rosca, die vorig jaar met anti-communistische (en pro-Roemeense) massabetogingen Moldavië CNN deed halen.

Vooralsnog is Moldavië, dat vermoedelijk vanaf 2007 aan EU-gebied zal grenzen, geen dictatuur à la Wit-Rusland. De communistische president Voronin toonde zich de afgelopen twee jaar een wat minder ongeleid projectiel dan zijn Wit-Russische collega Loekasjenko. Voronin ontving westerse delegaties en deed zo nu en dan een stapje terug.

Een andere 'matigende' invloed is dat nogal wat Moldavische communistische kopstukken deel uitmaken van concurrerende financieel-economische clans. In de communistische propaganda-machine is de huidige (niet-communistische) burgemeester van Chisinau, Urecheanu, evenwel de enige malafide politicus van de hoofdstad. Leden van de Roemeens sprekende meerderheid en de Russische minderheid hebben zich inmiddels verenigd om Urecheanu in het zadel te houden.

'Alles draait om de slag om Chisinau', zegt Iurie Badâr, die in de tijd van de democraten minister van Privatisering was. Blijft Chisinau in handen van de oppositie, dan blijft de deur naar Europa op een kier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden