Mokerslag voor Rutte II; D66 en SP profiteren

De PvdA van Diederik Samsom en de VVD van Mark Rutte betalen na anderhalf jaar samen regeren vooralsnog een hoge tol. Samen raken zij zo'n 600 van hun gemeenteraadszetels kwijt. De PvdA krijgt harde klappen in Amsterdam, Rotterdam en veel andere steden. Vooral de SP, D66 en de lokale partijen profiteren.

PvdA-leider Diederik Samsom spreekt partijgenoten toe in het Amsterdamse Compagnietheater.Beeld anp

De voormalige grote drie, CDA, PvdA en VVD, die op het Binnenhof nog steeds in wisselende samenstelling de dienst uitmaken, incasseerden gisteravond een pijnlijke uitslag. Voor het CDA krijgt de neergang gestage trekken, met de derde lokale nederlaag op rij. In de grote steden was de partij al weggespeeld, nu haken ook CDA-stemmers in veel kleinere gemeenten af. Wel wordt het CDA - mede door de nederlaag van de PvdA - de grootste landelijke partij op lokaal niveau.

De PvdA incasseert de tweede lokale dreun op rij en verliest ruim 300 raadszetels, bovenop de 700 zetels die in 2010 al verloren gingen. Veel pijn voor de PvdA komt uit de grote steden. In Amsterdam, het voorheen onneembare rode bolwerk, verliezen de sociaal-democraten nu ruim van D66. De Democraten gaan van 7 naar 14 zetels en worden de grootste. De PvdA houdt slechts 10 van de 15 zetels over.

Samsom: hard werken
In Rotterdam duwt de grote winnaar Leefbaar Rotterdam met lijsttrekker Joost Eerdmans (14 zetels) de PvdA hardhandig van z'n voetstuk. De teller blijft daar steken op 8 zetels van de 14 zetels uit 2010. Partijleider Samsom reageerde laat op de avond: 'Hier baal ik ontzettend van. De mensen voor wie wij anderhalf jaar geleden aan deze missie begonnen, zien kennelijk het resultaat nog niet. We zullen hard moeten werken om het vertrouwen terug te winnen.'

De VVD behoorde in 2010 nog bij de winnaars - het was het begin van de opkomst van Mark Rutte - maar levert nu weer 300 van de 1400 liberale raadszetels in, de eerste nederlaag voor de VVD in jaren. Partijleider Rutte denkt dat de kiezers nog niet voldoende merken van het herstel van de economie. 'In die sfeer is het niet gek dat je een tik krijgt.'

D66-leider Alexander Pechtold (M) arriveert op het landelijke verkiezingsfeest van D66.Beeld anp

D66 tweede partij
Bij afwezigheid van Wilders' PVV (die wel in Den Haag en Almere weer veel stemmen trok) gaan vooral de lokale partijen en de SP en D66 er met de stemmen vandoor. D66 heeft er zo'n 260 lokale zetels bij, een stijging van bijna 50 procent. Daarmee is de partij van Alexander Pechtold, volgens de laatste stand van zaken, plots de tweede partij op lokaal niveau.

Partijleider Pechtold: 'In heel veel gemeenten laten we zien dat D66 goed kan besturen.' Ook ChristenUnie en SGP, de andere partijen die het kabinet Rutte II het afgelopen jaar overeind hielpen, krijgen waardering van de kiezers. Zij gaan samen van 5 naar 7,2 procent van de plaatselijke stemmen.

De SP wordt bijna twee keer zo groot en telt nu zo'n 440 raadszetels. De socialisten hoopten op een doorbraak in de grotere steden. De eerste berichten wezen er op dat dit is gelukt en dat de SP in veel van de steden mee gaat doen met de grote partijen. Partijleider Roemer: 'De uitslagen zijn mega!'

Afrekening
De lokale partijen lijken definitief te zijn uitgegroeid tot veruit de grootste factor op gemeentelijk niveau; samen hebben ze zo'n 30 procent van de stemmen gekregen. Daar komt geen enkele partij in de verste verte bij in de buurt. Een ware afrekening vond plaats in Roermond, waar voormalig VVD-coryfee Jos van Rey met zijn nieuwe partij in één keer tien zetels heeft binnengehaald en daarmee de VVD decimeerde.

Geert Wilders bepaalde voor een groot deel de toon van de verkiezingsavond. Hij zorgde voor ophef en onthutste reacties met zijn speech in Den Haag, waar hij zijn aanhangers liet scanderen dat ze minder Marokkanen willen. Wilders: 'Dan gaan we dat regelen.' Een stortvloed van verontwaardiging op Twitter volgde.

Lijsttrekker Leon de Jong (L) van de Haagse PVV en partijleider Geert Wilders op het podium tijdens de verkiezingsavond.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden