REPORTAGE

Mohammed gaat toch op de boot

De reddingsvesten worden niet meer verkocht en de smokkelaars voelen het effect van het migratieakkoord. Maar niemand in Izmir weet hoe het verder moet met de vluchtelingen.

Migranten wachten zondag bij een post van de Turkse kustwacht in het Dikili-district in de provincie Izmir.Beeld Ozan Kose

Mohammed (22) houdt zijn rugzak op zijn rug, zelfs als hij op het houten bankje van een Turks koffiehuis zit. Hij is klaar voor de boot naar Europa. Tien dagen geleden arriveerde de Algerijnse twintiger in de Turkse kuststad Izmir. Hij vond een smokkelaar, betaalde de kosten van de bootreis en wacht sindsdien iedere avond op zijn vertrek naar Europa. 'Misschien is het vanavond zo ver', zegt hij. 'Of morgen.'

Een plan

Hij weet dat politici in Brussel en Ankara in de tussentijd hebben besloten dat alle bootvluchtelingen worden teruggestuurd naar Turkije. De werkloze Algerijn heeft het er uitgebreid met vrienden over gehad. 'Maar ik ga het toch proberen', zegt Mohammed. 'Ik heb een plan. Ik ga naar Duitsland om werk te vinden en een nieuw leven op te bouwen.' Hij kijkt omhoog. 'Misschien heb ik wel geluk. Als God het wil.'

Niemand hoeft meer op de wankele bootjes van smokkelaars te stappen, zeiden de Europese leiders toen ze vrijdag hun migratieakkoord presenteerden. Wie de gevaarlijke overtocht maakt, wordt na aankomst namelijk gewoon uitgezet of teruggestuurd naar Turkije. Voor iedere teruggestuurde Syriër, mag een andere Syriër via een legale route naar Europa komen. Syriërs die de illegale route niet hebben uitgeprobeerd, krijgen voorrang. Het kan dus alleen maar nadelig uitpakken toch een poging te wagen. Maar in de kuststad Izmir - het verzamelpunt voor de illegale reis - denkt niet iedereen daar zo over.

'We gaan naar zee', zegt Ahmed (35) enthousiast. Met zijn vrouw, zijn drie kinderen en een flink aantal tassen loopt de Irakese bioloog naar een reisbureau om buskaartjes te kopen. 'De bootreis naar Europa kostte in de zomer nog 1.700 dollar per persoon (ruim 1.500 euro, red.), dat konden we niet betalen', zegt hij. 'Nu kost die nog maar 500 dollar.'

Vluchtroutes Izmir

Ook Ahmed heeft het nieuws van het akkoord gehoord. 'Maar geloof je echt dat ze dat gaan uitvoeren?', vraagt hij. 'Ik dacht dat het niet doorging omdat het niet humaan was. Mijn vrienden zeiden dat we het gewoon moesten proberen omdat we recht hebben op asiel.'

De Irakees vluchtte drie jaar geleden uit de regio Anbar toen IS binnenviel. Twee van zijn broers kwamen om en ook de broer van zijn vrouw overleed. Zijn huis werd verwoest. In Turkije kreeg het gezin asiel, maar mochten ze niet werken. Het spaargeld, dat ze vlak voor hun vlucht wisten aan te vullen met de verkoop van hun twee auto's, begint op te raken. Voor de overtocht leende Ahmed geld van een vriend. 'Ik heb lang gezocht naar een betrouwbare smokkelaar, want er zitten veel leugenaars tussen en ik wil het geld niet verspillen', zegt hij. 'Maar ik denk dat ik nu een goede man gevonden heb. Hij is me aangeraden door een vriend die nu in Finland is.'

Maar als hij op Lesbos toch wordt tegengehouden en teruggestuurd? Ahmed raakt in de war. 'Er wordt zoveel gezegd, dat ik niet meer weet wat ik moet geloven', zegt hij. 'Ik heb al zoveel leugens gehoord. De UNHCR zou me naar mijn broer in Amerika sturen, maar na jaren wachten is er nog niks gebeurd. Dit is de enige manier.' Achter hem slaan zijn jonge kinderen elkaar met lege waterflesjes. Ahmeds stem trilt. 'Wat moet ik dan?', vraagt hij. 'Als ze me terugsturen als ik met een boot kom, hoe kan ik dan asiel aanvragen in Europa? Is er een organisatie? Een kantoor waar ik me kan aanmelden?'

In Izmir hoort de hulporganisatie Mülteci-Der die vraag al dagen. 'We kunnen er geen antwoord op geven', zegt een medewerkster van de ngo. 'Niemand weet nog hoe het verder zal gaan of waar ze zich kunnen aanmelden.'

Rond het Basmane-station van Izmir hangen de fluorescerende zwemvesten nog voor de winkels als herinnering aan het smokkel-hoogseizoen, maar op straat staan geen groepen Syriërs meer op de mensenhandelaars te wachten. Een groep mannen uit Syrië tuurt op de rotsen voor de zee naar een veerboot die in de verte naar Griekenland vaart. Ze hebben geen bagage bij zich. 'Ik stap niet op een boot om vervolgens te worden teruggestuurd', zegt Saeed (32). 'Ik wacht wel even.'

De smokkelaars beginnen de Europese acties te voelen. Ze laten hun prijzen flink zakken. Maar Saeed trapt er niet in. Op zijn telefoon laat hij een foto zien van een aluminium etensbakje gevuld met een oranje prut. Ernaast liggen vijf olijven en twee plakken brood. 'Dit is bij de grens met Macedonië een maaltijd voor twee personen', zegt de Palestijn.

Voordat hij naar Turkije vluchtte, woonde hij in het Syrische vluchtelingenkamp Yarmouk. Hij verloor zijn vader door het geweld. Nu voelt hij er weinig voor om in een kamp bij een gesloten grens te eindigen. 'Het is nu slecht in Griekenland', zegt hij. 'Mensen hebben het koud, ze slapen niet en krijgen ook nog eens slecht te eten.' In Izmir heeft hij zwart werk gevonden in een restaurant. Tijdelijk. Hij staart naar de zee en glimlacht. 'Over een paar maanden zijn de grenzen misschien wel weer open.'

Tegenwerking migratieakkoord

De uitvoering van het migratieakkoord tussen de EU en Turkije kent een eerste tegenslag. Vluchtelingenorganisatie UNHCR, Artsen zonder Grenzen en twee andere hulporganisaties op de Griekse eilanden willen niet langer meewerken met het vervoer van de aangekomen vluchtelingen naar de 'detentiecentra' van waaruit ze zullen worden teruggestuurd naar Turkije. De Griekse overheid laat weten de hulp wel nodig te hebben om het nieuwe asielregime op te zetten.De mensenrechtenorganisaties spreken niet alleen schande van het opsluiten van personen uit oorlogsgebieden, maar vrezen ook dat eerlijke asielprocedures onder dit akkoord niet kunnen worden gegarandeerd en dat de mensenrechten van kwetsbare groepen in Turkije niet zullen worden gerespecteerd. Onder de tienduizenden vluchtelingen die in Griekenland vastzitten, loopt de spanning op. Bij de grens met Macedonië hebben dinsdag twee mannen uit protest geprobeerd zich in brand te steken. Ook in de nieuwe detentiecentra op de eilanden zijn vluchtelingen woensdag met demonstraties begonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden