Moge de beste leugenaar winnen in de strijd tussen nieuwe en oude media

Medialogica Jean-Pierre Geelen

Waarheid, suggestie en reputatie zijn de inzet in een verwarrend spel tussen nieuwe en oude media. Dat de beste leugenaar moge winnen.

Trump gaat tekeer tegen CNN

Bidden wij thans voor HanAssholeSolo. De stakker, vermoedelijk woonachtig in een duister zolderkamertje ergens in de Verenigde Staten, is de meest deerniswekkende figuur uit het wereldnieuws van afgelopen week. Het anoniempje - die zijn nom de plume deels ontleende aan Star Wars - leek de maker van het filmpje van Donald Trump die bij een worstelgala een 'CNN-verslaggever' te lijf ging. Het was de manipulatie van een jaren oud optreden van Trump bij zo'n showworstelprogramma dat je tijdens het zappen wel ziet langskomen op een kanaal ergens voorbij knopje 12 van de afstandsbediening. Het filmpje herinnert u zich misschien, al is afgelopen zondag tegenwoordig een eeuwigheid geleden. Het was Donald Trumps meest gedeelde uiting op sociale media.

Wat na zondag gebeurde, drong niet door tot elke Nederlandse huiskamer. Even samenvatten: CNN ging op zoek naar Asshole Solo, en sprak naar eigen zeggen met hem, maar hield zijn ware naam verborgen. Verslaggever Andrew Kaczynski lichtte toe: de man had excuses aangeboden en zijn Redditaccount verwijderd. Publicatie van de naam had zomaar een virtueel doodvonnis kunnen betekenen voor deze 'private citizen'. Correct.

Toch keerde die beslissing zich als een boemerang in het gezicht van de boodschapper. Door één onhandig zinnetje van Kaczynski: mocht blijken dat Asshole - op internetplatform Reddit een frequent verspreider van racistische, seksistische of anderszins beledigende gifbestandjes - zich niet aan zijn belofte zou houden geen beledigende filmpjes meer te verspreiden, dan kon CNN zijn naam alsnog publiceren.

Een politiek gefundeerde strijd ontvlamde op social media. Blackmail!, riep het Trump-gezinde legertje CNN-haters. Een woud van misverstanden en beschuldigingen groeide. Was Asshole Solo een 15-jarige puber, zoals Donald Trump beweerde? Nee, een man van middelbare leeftijd, aldus CNN.

HanAssholeSolo léék de maker. Totdat de website Buzzfeed.com verschillen ontdekte tussen het door Trump getwitterde filmpje en dat van HanAssholeSolo. Nieuwe munitie voor de CNN-haters: fake news? Belangrijker: wie maakte (en bezorgde) het Trump-filmpje? Buzzfeed weet dat ook niet, maar wijst fijntjes op al langer gaande 'geruchten' dat lieden uit Trumps eigen kring actief zijn op Reddit om filmpjes, gifjes en andere memes te posten.

De war on waarheid.

Op veel manieren is de kwestie illustratief voor dit mediatijdperk. We hebben in Nederland al jaren de grootste lol met de grollen van - eerst - GeenStijls 'Fotofuck', en later de hilarische manipulaties van LuckyTV. Buiten de vaste kaders van satire is de nevenschade dat waarheid, geloofwaardigheid, suggesties en reputaties inzet zijn in een verwarrend spel vol valkuilen. Zoals onlinemagazine Slate schreef: 'Waar geen objectiviteit of waarheid bestaat, wint de beste leugenaar.'

De ophef illustreert ook het ongemak waarmee nieuwe media nog altijd de klassieke wereld van politiek en media binnendenderen, met alle brokken van dien. In Nederland overheerste de overtuiging dat Trump met het filmpje zou aanzetten tot geweld tegen journalisten en media, passend in zijn persoonlijke campagne. NRC Handelsblad schreef: 'Een president kan geen journalisten slaan, ook niet voor de grap'. Die heeft immers een voorbeeldfunctie. 'Het negeren van de tweets is evenwel geen optie', aldus de krant. En: 'Het aanwakkeren van fysiek geweld tegen journalisten hoort thuis in een ontluikende dictatuur, niet in de VS.'

Toe maar.

Smakeloosheid en onfatsoen

Maar wie ziet in dat korrelige filmpje werkelijk een oproep aan het volk om de pers in mekaar te tremmen? Het filmpje is hooguit een - zoveelste - illustratie van Trumps smakeloosheid en onfatsoen; wie er meer in ziet dan een slechte grap, heeft de conventies van het nieuwe mediatijdperk niet begrepen. Het is wel verontrustend hoe elke zweem van agressie tegen de mainstream media aanslaat bij een publiek dat lijkt te groeien. Complotdenkers en andere gekkies zien op sociale media dagelijks hun gelijk bevestigd, voor welke theorie dan ook. Politici kunnen daar handig op inspelen. Met een paar muisklikken voed je de achterban.

Het is verleidelijk te denken dat 'wij' in Nederland niet zo zijn, 'onze' politici staan hier boven. Niet dus. Ook onze politici maken vuile handen, de lijmresten van de knip- en plakpot druipen van hun vingers.

Woensdag twitterde Jesse Klaver een gephotoshopt beeld van Geert Wilders op een demonstratie in Arnhem. Op zijn spandoek stond nu: 'Wij weten zelf ook niet meer wat we aan het doen zijn, als het maar inspeelt op angst voor moslims.'

Geintje. Vrijdag meer dan 2.500 keer geliket en meer dan 1.300 keer geretweet (met de gebruikelijke stroom bagger aan reacties van PVV-angehauchten).

Het procedé kenden we. In februari dit jaar had Geert Wilders een nepfotootje getwitterd van Alexander Pechtold in een demonstratie van radicale moslims. Hoon viel hem ten deel: 'Onverantwoord en laag. Wie nepnieuws tweet over de ander, gooit de eigen geloofwaardigheid te grabbel', twitterde een politicus. Was getekend: Jesse Klaver.

Feiten en werkelijkheid zijn geen basisvoorwaarde meer voor een bestaan in politiek en media. De kunst is nu te leven met de leugen. Iedere asshole kan het.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.