Moeten wij blij zijn met al die bewegingen, in plaats van partijen?

Beweringen & Bewijzen

Beeld De Volkskrant

Ouderen worden geacht om twee redenen conservatief te zijn. Ten eerste omdat zij de welstand en de status verdedigen die zij zich tijdens hun leven hebben verworven, en ten tweede omdat zij door ervaring hebben geleerd dat van radicale veranderingen doorgaans weinig terecht komt.

Martin van Amerongen zei altijd - een beetje koket - dat hij 'een anarcho-liberale conservatief' was, waarmee hij aangaf dat hij graag links stemde, zolang alle goede dingen maar bij het oude bleven. Hij liet zich Wagner niet afpakken, en van een konsumptie met een 'k' moest hij niets hebben.

Wist u trouwens dat de SP tussen 1972 en 1993 de Socialistiese Partij heette en dat die pas na de reactionaire verandering in Socialistische Partij is gaan groeien? Maar dit terzijde.

Jong is links en progressief, oud is rechts en conservatief. Als je jong bent en rechts heb je geen gevoel. Als je oud bent en links heb je geen verstand; er zijn talloze variaties op dit thema. Deze dichotomie lijkt echter aan erosie onderhevig.

Misschien is dat begonnen bij Sicco Mansholt (1908-1995), tabaksplanter, boer, verzetsstrijder, politicus en minister van Landbouw. Daarna werd hij voorzitter van de Europese Commissie, een man met zo'n enorme staat van dienst dat Drees, toen Mansholt naar Brussel vertrok, gezegd schijnt te hebben: 'Zo, die zijn wij eindelijk kwijt!'

Op zijn ouwe dag werden Mansholts ideeën steeds radicaler en revolutionairder. Hij pleitte voor een gemeenschappelijk Europees landbouwbeleid, een streven waar wij nu nog de vruchten van plukken. Maar hij pleitte ook voor schaalvergroting in de landbouw, en die vruchten zijn nogal wrang, want zo gaat dat in de politiek: wat begint als het ei van Columbus eindigt in een legbatterij met miljoenen kippen die geruimd worden als het misgaat.

Na Mansholt zag je meer oud-ministers die in hun nadagen ineens radicale inzichten kregen. Tijdens hun regeerperiode ontbrak het kennelijk aan moed om plannen in die richting te ontwikkelen, maar eenmaal zonder verantwoordelijkheid is het natuurlijk makkelijk om te vertellen hoe de wereld in elkaar steekt. Dries van Agt en Ruud Lubbers behoren tot de categorie van old soldiers die hun opgeheven vinger boven de aarde uitsteken.

Sicco Mansholt (1908-1995), tabaksplanter, boer, verzetsstrijder, politicus en minister van Landbouw. Beeld anp

Onlangs bracht Het Parool een interview met Bram van Ojik, fractieleider van GroenLinks voor hij het stokje aan Jesse Klaver doorgaf. Van Ojik, 62 jaar, barst van het optimisme en de positieve energie. Een aardige man, die ik liever in het kabinet had gezien dan het christelijke smaldeel dat ons binnenkort naar de toekomst moet leiden. Maar ja, zijn partij wilde niet meedoen en gaat nu proberen een volgende keer nog groter te worden.

Vier jaar wachten duurt lang, maar Van Ojik ziet overal een nieuw, jeugdig elan. Hij hoopt op Macron en denkt dat Trump en Brexit 'uitzonderingen' zijn. Dat is wel een erg relatief gebruik van het begrip uitzondering. Het optreden van Jesse Klaver omschrijft hij als 'bijna religieus', en dat voelt bijna als de Messias die is opgestaan.

GroenLinks is ook meer 'een beweging' dan een partij. Daarmee lijkt GroenLinks op het Forum voor Democratie van Thierry Baudet, dat zich ook al presenteert als een beweging die gaat groeien en bloeien en die, zo voorspellen wij van WC-Eend, niet twintig, niet vijftig, maar negentig zetels gaat halen!

Moeten wij blij zijn met al die bewegingen? Het woord beweging op zich is amorf en zonder ideologische inhoud, maar iemand die een beweging wil leiden, zal op zoek gaan naar structuur en discipline. Rituelen en religieuze symbolen kunnen daarbij helpen. De socialistische beweging is er grotendeels aan ontsnapt, maar de communistische en de fascistische beweging zijn op die manier volledig ontspoord in dictatoriale richting.

Op internet vond ik verschillende sites waarop je wordt uitgelegd hoe je een beweging moet starten. Fascinerend is het instructiefilmpje dat laat zien hoe je een groep mensen zover krijgt dat ze raar gaan dansen.

Het begint met een leider die het lef heeft om voor gek te staan. Hij (of zij) is de lucifer die ontstoken wordt. Dan staat er één volger op. Het is van belang dat de leider deze volger als een gelijke omarmt, want anders kan de vonk niet overslaan op de hele groep. En is één schaap over de dam, dan is daar de beweging.

Benieuwd hoe het Jesse en Thierry zal vergaan, want er is veel werk aan de winkel. Laatst stond ik met een paar ouderen bij de bakken waarin wij het gescheiden afval deponeren, toen voorbij scheurende scooter- jongeren ons achterlieten in een wolk van fijnstof. Wroemwroem, ik heb ook een brommer gehad, maar op dat moment voelde ik mij als de ouwe Sicco Mansholt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.