Moeten we nu 150 doden optellen bij 9/11?

Todespilot

 

Het was geen technische storing waardoor vlucht 4U9525 dinsdag neerstortte in de Alpes-de-Haute-Provence. Er was evenmin sprake van 'politieke of religieuze motieven', zoals de Duitsers het keurig uitdrukten. De Airbus A320 van Germanwings werd niet neergehaald en er was ook geen sprake van een fout van de bemanning - geen onbewuste in elk geval.

We zijn terug bij de mens, bij de raadselen waarmee die soms is omgeven en bij zijn soms irrationele handelen. Omdat Lubitz behalve de 149 andere mensen in het toestel ook zichzelf vernietigde, zijn veel vraagtekens voor eeuwig.

We zijn overgeleverd aan de speculatie. Aan de ademhaling van Andreas Lubitz, zoals die is vastgelegd door de zwarte box. Het was geen ademhaling waaruit paniek sprak, en evenmin het ademen van iemand die onwel was geworden. Het was een 'klassieke, menselijke ademhaling'. Meer weten we niet. Waarom slaan ze in een vliegtuig álle data op, maar hangt er in de cockpit geen cameraatje? Wellicht hadden we de waanzin even in de ogen kunnen kijken. Maar pas wanneer we hem hebben aangesloten op een zwarte box krijgen we echt inzicht in de fatale kronkelingen van de geest - maar dat duurt nog even.

Hij was een aardige, sportieve en vrolijke kerel, volgens iemand die hem kende. Hij had tijdens zijn vliegopleiding soms last van paniek- en angstaanvallen. Speculeren is speuren onder elke kiezel. Er stond 'SIC' op zijn brevet, las ik ergens, een code voor piloten met een psychiatrisch verleden - sick zonder k. Maar SIC betekent Second In Command - Lubitz was de co-piloot. Zes jaar geleden was hij ernstig depressief - waarmee werd gesuggereerd dat mensen die ooit ernstig depressief zijn geweest eerder de neiging zullen hebben - eenmaal piloot geworden - een vliegtuig moedwillig te pletter te vliegen dan niet-depressieven. De Süddeutsche Zeitung dacht dat er wellicht chrystal meth in het spel was - daar word je raar van in je hoofd en dat zou een hoop verklaren. Hij bezocht nog altijd een psychiater.

We speculeren over wat er omging in het hoofd van de Todespilot, en in die van zijn slachtoffers. Wat dacht piloot Patrick Sonderheimer, toen hij op de gepantserde deur van de cockpit stond te beuken? Die deur zat er voor 11 september 2001 niet, hij was bedoeld om terroristen tegen te houden en niet een piloot. Moeten we nu 150 doden optellen bij 9/11? Heeft de invoering van de pantserdeur eigenlijk al mensenlevens gered? Dat weten we niet, want niet-gevallen doden worden niet geteld.

We wapenen ons, maar soms keert de manier waarop zich tegen ons; het noodlot heeft nu eenmaal aan een klein kiertje genoeg om doorheen te glippen. Daarna vragen we ons af hoe dat heeft kunnen gebeuren en hoe we herhaling kunnen voorkomen. In alle Duitse vliegtuigen was vanaf gisteren de permanente aanwezigheid in de cockpit van twee piloten verplicht. Vermoedelijk een overbodige maatregel, maar niettemin een noodzakelijke. Het risico van een gestoorde eenling aan de stuurknuppel is, hoe minuscuul ook, na dinsdag onaanvaardbaar groot geworden.

In 2014 werden wereldwijd 37,4 miljoen passagiers- en vrachtvluchten uitgevoerd. Die gingen op een enkele uitzondering na allemaal van een leien dakje. We zijn we heel ver gekomen in het controleren van pech, kwade opzet, technisch falen, rukwinden en ander onheil in de lucht.
Maar één verkeerd stroompje in het hoofd van een jonge piloot en alle systemen falen - en ook dat is speculatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.