'Moeten we naar Den Haag, dan gáán we doodernstig'

Besodemieterd voelt oud-FNV-man Herman Bode zich, nu Utrecht zijn woonplaats dreigt op te slokken. Annexatie heet het, de politiek is voor....

Om zomaar een gemeentelijke herindeling zou Herman Bode, oud-vice-voorzitter van de FNV, zich niet druk maken. Maar als de burger wordt 'besodemieterd', staat de vakbondsman Bode (75) op. Als voorzitter van de actiegroep Vleuten-De Meern Zelfstandig gaat Bode voor in de strijd tegen de samenvoeging met Utrecht. De dreigende annexatie van zijn woonplaats is volgens Bode het resultaat van 'woordbreuk' en 'bestuurlijke onbetrouwbaarheid'.

'Mijn signaal gaat verder dan Vleuten-De Meern', betoogt Bode. 'Het gaat om het fundament onder de democratie. Als het openbaar bestuur de burger van zich wil vervreemden, moet het zich vooral niks aantrekken van gedane beloften.' De beloften waar Bode op doelt, stammen uit 1995. In dat jaar tekenden Utrecht en Vleuten-De Meern een convenant voor de gezamenlijke ontwikkeling van 30 duizend woningen op de Vinex-locatie Leidsche Rijn.

Om aan de huisvestingsbehoefte van Utrecht tegemoet te komen, stond Vleuten-De Meern een deel van het grondgebied af. 'Een pijnlijke beslissing', aldus Bode. 'Maar de nieuwe grenzen zouden toekomstwaarde hebben, waardoor Vleuten-De Meern een eigen smoel kon behouden.'

Een jaar later werden de maskers afgeworpen. In een volgens critici onnavolgbaar bestuurlijk een-tweetje stippelden de toenmalige burgemeester Opstelten en provinciebestuurder Kok (beiden VVD) de nieuwe stadsgrenzen van Utrecht uit. Volgens Bode realiseerde Vleuten-De Meern zich te laat dat de gemeente wisselgeld was in het spel rond de nooit gerealiseerde stadsprovincie Utrecht.

'Als de stadsprovincie er was gekomen, had de provincie wel opgedoekt kunnen worden', gelooft Bode. 'De provincie heeft zich daarom altijd fel verzet, maar ze besefte ook wel dat ze Utrecht iets moest teruggeven.'

De inlijving van Vleuten-De Meern werd door Utrecht dankbaar aanvaard; de stad zoekt al jaren naar versterking van zijn economische en bestuurlijke spankracht. Met Vleuten-De Meern en een voltooid Leidsche Rijn telt de stad straks honderdduizend extra inwoners. Bode erkent dat Leidsche Rijn baat heeft bij een centrale regie, maar hij ziet niet in waarom juist Utrecht de teugels in handen krijgt.

'Alle studies over Leidsche Rijn tonen aan dat Vleuten-De Meern de Vinex-taak beter uitvoert dan Utrecht. Utrecht heeft volgens de berichten al een tekort op de financiering van 100 miljoen gulden, de kavels zijn noodgedwongen verkleind en de bewoners hebben nog steeds geen fatsoenlijke voorzieningen. Herindeling betekent dat wij straks kunnenopdraaien voor de financiële avonturen van Utrecht door belastingen in een bodemloze put te storten.'

Pijnlijk voor sociaal-democraat Bode is het feit dat zijn eigen partij in de provincie doof is voor zijn argumenten. De rekening zal niet op zich laten wachten, gelooft Bode. 'Herindeling betekent vrijwel zeker een versterking van Leefbaar Utrecht. Partijen die ons in de steek laten, moeten niet verwachten dat ze daar bij de stembus voor worden beloond.'

Welkome steun kreeg Bode onlangs wel van hoogleraar staatsrecht en prominent PvdA-lid Elzinga. In een bijdrage aan het tijdschrift van de Vereniging van Nederlande Gemeenten (VNG) betoogt Elzinga dat de herindeling van Vleuten-De Meern een gevaarlijk precedent schept. Wanneer randgemeenten zonder 'dragende argumenten' kunnen worden gean nexeerd, is straks geen enkele kleine gemeente nog veilig voor een grotere buur. Gevolg: 'een bestuurlijk slagveld met vele verliezers'.

Bode betwijfelt of Elzinga's bedenkingen in Den Haag worden gehoord. Als laatste redmiddel heeft Bode een oude vakbondsleus nieuw leven ingeblazen. Onder het motto 'moeten we naar Den Haag, dan gáan we naar Den Haag', houdt Vleuten-De Meern Zelfstandig een estafetteloop naar het Binnenhof. 'Ik heb gekscherend gezegd dat je tegenwoordig alleen maar indruk maakt als je allemaal een baksteen meeneemt, maar zo zitten wij niet in elkaar', licht Bode de actie toe. 'Als de Kamer het herindelingsvoorstel eind mei behandelt, dan gaan we doodernstig, zonder grappen en grollen, om ongelukken met de democratie te voorkomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden