Moeten verwoeste tempels in Palmyra worden herbouwd?

De antieke monumenten in het Syrische Palmyra zijn grotendeels vernield door IS. Nu de stad weer in handen is van het Syrische leger rijst de vraag of het verwoeste erfgoed weer in ere moet worden hersteld.

De restanten van de beroemde tempel van Baal.Beeld afp

Nee, zegt René Teijgeler, bestuurslid bij de internationale erfgoedorganisatie Heritage for Peace:

'Als je nu veel geld uitgeeft aan de restauratie en de wederopbouw van de monumenten van Palmyra, dan is dat een affront van de bevolking van Syrië.

'De helft van de inwoners is daar op de vlucht. Ze hebben geen eten, zijn omsingeld door allerlei rebellengroepen. En dan ga jij tempels restaureren? Ik kan dat niet begrijpen.

'In een oorlog moet je niet restaureren. Anders worden die tempels een middel in de strijd, je hangt er de overwinnaar mee uit. Voor Poetin is dit een fantastisch symbool voor zijn bijdrage in het conflict, en Assad doet hetzelfde.

'Deze restauratie wordt een grote propagandaslag. Eerst moet er vrede komen. Gooi zolang een laag zand over die monumenten, dan blijft alles redelijk overeind staan.

'De tempels van Baalshamin en Baal en de triomfboog zijn vernield. Verder lijkt het erop dat het met de vernielingen meevalt: het ging IS alleen om de propaganda. Maar die tempels zijn niet meer te restaureren. Je kunt ze wel weer opnieuw bouwen. Een toerist zal achteraf het onderscheid niet kunnen zien.

'Onder archeologen is er een richtingenstrijd of je verwoeste monumenten wel of niet moet herbouwen. Ik vind het wat bescherming van het erfgoed betreft niet interessant. Je maakt alleen een kopie, het origineel is er niet meer. De authenticiteit die je had willen bewaren, is weg. Als je het opnieuw gaat bouwen, ontstaan Disney-achtige taferelen.'

Ja, zegt Olivier Nieuwenhuijse van de universiteit Leiden, specialist archeologie in conflictgebieden

'Voor Syriërs van nu is het belangrijk om zich te kunnen identificeren met het verleden van hun land. De Romeinse ruïnes van Palmyra zijn gebouwd volgens een vooraf bedacht plan met een straat en zuilengalerijen, ze zijn heel markant in het landschap. Als je herbouwt, behoud je in elk geval die plaats. Anders is dat voor altijd verloren.


'Niemand zal achteraf nog zien dat het eigenlijk om nieuwbouw gaat. In Dresden is het historische centrum na de Tweede Wereldoorlog ook weer steen voor steen opgebouwd.

'Dat Poetin nu goede sier maakt met Palmyra, is inherent aan een conflictsituatie. Restauratie lijkt me iets voor als de kruitdampen zijn opgetrokken. Maar het is goed dat nu alvast wordt geïnventariseerd wat de schade is. Als IS alleen boven de grond vernielingen heeft aangericht, mogen we in onze handen knijpen. Van bijna alle bouwwerken bestaan uitgebreide beschrijvingen en foto's, dus die kunnen uiteindelijk herbouwd worden. Maar op honderden andere plaatsen in Syrië zijn ook minder zichtbare archeologische verwoestingen aangericht die niet hersteld kunnen worden.

'In Raqqa, door IS uitgeroepen tot hoofdstad van het kalifaat, stond een belangrijk archeologisch museum. In de opslagdepots lag al het materiaal dat sinds de jaren negentig was aangebracht uit het achterland van Raqqa. Die depots zijn verwoest met alles wat erin lag. Dat is bijna net zo erg als wat er in Palmyra is gebeurd, maar daar hoor je nooit iemand over.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden