Reportage Mensenschuwe kalveren

Moeten kalfjes wel of niet bij de moederkoe blijven?

Veruit de meeste kalveren worden in Nederland gescheiden van hun moeder. Uit de hoek van dierenbeschermers komt daar veel kritiek op. Maar kalveren die lang bij hun moeder blijven, blijken te verwilderen.

De kalveren van boer Bartele Holtrop die lang bij hun moeder zijn gebleven beginnen langzaam aan mensen te wennen. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

‘Kom maar kealtjes! Kom maar!’, roept Bartele Holtrop naar het groepje reebruine kalveren dat achter in de wei staat. Normaal komen kalfjes meteen op de boer af, zegt Holtrop. Maar deze niet. De jonge koetjes blijven op een afstandje en kijken Holtrop argwanend aan alsof ze zich afvragen: wie is die man?

Pas na lang aarzelen drentelt Peggy, een zwartbont kalf, dichterbij, schoorvoetend gevolgd door de rest. Peggy heeft hij met de fles opgevoed, zegt Holtrop. De anderen zijn groot geworden bij hun moeder. Die zijn mensenschuw. Zo erg, dat ze nauwelijks meer door mensen te hanteren zijn.

Moet het kalf wel of niet bij de koe? Dat is de vraag. De meeste kalveren worden in Nederland kort na de geboorte van hun moeder gescheiden. Dat dient vooral een economisch doel. Het kalf wordt door de boer met de fles opgevoed (met kalvermelk, een soort kunstmelk), de melk van de moeder wordt verkocht aan de consument.

Verantwoordelijkheid bij de boer

Twee jaar geleden werd die praktijk ineens ter discussie gesteld. In 2016 nam de Tweede Kamer een motie aan van de Partij voor de Dieren waarin een plan van aanpak werd gevraagd om kalveren voortaan bij de moeder te houden. Toenmalig staatssecretaris Martijn van Dam legde de motie naast zich neer; hij wilde de verantwoordelijkheid bij de boer laten. Zijn opvolgster Carola Schouten sloot zich daar onlangs bij aan. Het al dan niet houden van het kalf bij de koe moet een vrijwillige keuze blijven, vindt Schouten.

De voorstanders van het bij elkaar houden van koe en kalf, die vooral uit de hoek van dierenbeschermers komen, benadrukken dat dit beter aansluit bij het natuurlijk gedrag. Kalfjes die bij de moeder opgroeien zijn sterker en gezonder dan leeftijdgenoten die met de fles worden gevoed. Daar komt een emotioneel argument bij: het is wreed om moeder en kind te scheiden.

In de praktijk is de animo om het kalf bij de koe te laten niet groot. Van de 18 duizend melkveehouders is er maar een piepklein deel (45 naar schatting) dat het probeert. Een van hen was Bartele Holtrop (merknaam ‘Boer Bart’), die erover vertelt op het terras van zijn boerderij in Rotstergaast, met uitzicht over de groene Friese weilanden. Holtrop (31) runt samen met zijn vrouw Rianne een biologisch melkveebedrijf. Dat willen ze zo duurzaam en natuurlijk mogelijk doen: hun 95 Jersey-koeien lopen zoveel mogelijk in de wei, krachtvoer krijgen ze nauwelijks.

Verwilderde kalfjes

Vorig jaar probeerde hij het uit met drie kalfjes. ‘Dat ging boven verwachting.’ Dit voorjaar liet hij alle 36 kalfjes bij de koe, maar dat ging helemaal mis. De kalfjes raakten niet aan mensen gewend en reageerden schrikachtig op benadering.

‘Ze verwilderden’, zegt Holtrop. Gisteren is hij met zes mensen uren bezig geweest om vijf uitgebroken kalveren te vangen. Het waren wildwestachtige taferelen. ‘De schrammen staan nog op mijn armen.’

Dat risico zit erin, zegt Hans Hopster, onderzoeker diergedrag aan de Wageningen Universiteit. Een kalf dat wordt grootgebracht door de boer raakt van het begin af aan vertrouwd met mensen. Laat je het helemaal bij de moeder, dan groeit die band niet.

Dedomesticatie

Wat er dan gebeurt is een proces van ‘dedomesticatie’, legt Hopster uit: het kalf vertoont meer natuurlijk gedrag en keert zich af van de mens. Voor een boer die zijn koeien tweemaal daags moet melken is dat zacht gezegd onhandig. ‘Er is een spanning tussen natuurlijk gedrag en het gebruik van de koe als productiedier.’

Armando Kok uit Achterveld (Gelderland) ziet al jaren af van het scheiden van kalf en koe. ‘Dat levert geen problemen op. Ik loop wel regelmatig door de kudde, misschien scheelt dat.’

Het kost hem wel een deel van de melkopbrengst: elke liter die het kalf opdrinkt, kan niet verkocht worden. Dat scheelt hem alles bij elkaar zo’n 20 duizend liter per jaar, schat Kok. ‘Een behoorlijke kostenpost.’ Maar hij heeft het er graag voor over. Zijn kalfjes zijn gezonder. En het spaart werk. ‘Ik hoef mijn kalfjes niet de fles te geven. Daar heb ik een pesthekel aan.’

Regelmatig aanhalen

Alles staat of valt met de manier waarop de veehouder ermee omgaat, benadrukt Madelène Looijen van Eyes on Animals, een organisatie die opkomt voor het welzijn van dieren. ‘Om het kalf aan de mens te laten wennen, moet je ze regelmatig aanhalen. Volgens mij is dat niet onoverkomelijk.’

Er is ook nog zoiets als levensgeluk voor het dier, vindt Looijen. Kalveren zonder moeder brengen de eerste weken van hun leven door in een box. ‘Voor een kuddedier is dat tegennatuurlijk. De natuur heeft niet voor niets bedacht dat een kalf een moeder heeft.’

Een baby bij de moeder weghalen: dat doe je niet. ‘Dat vindt iedereen’, beaamt onderzoeker Hopster. ‘Maar een koe is geen mens.’ Kalveren zijn, anders dan mensenbaby’s, van nature minder afhankelijk van hun moeder. Ze groeien vooral op tussen leeftijdgenoten en komen bij de moeder om te drinken. ‘Zo zit de biologie in elkaar.’

Experiment mislukt

Boer Holtrop kent de argumenten, voor en tegen. Maar hij is er klaar mee. ‘Voor mij is het experiment mislukt.’ Hij probeert zijn kalfjes nu weer in het gareel te krijgen door ze vaker uit de hand te voeren. De meest weerbarstige heeft hij bij de grote kudde gezet, in de hoop dat ze het gedrag van de oudere koeien overnemen.

‘Voorlopig geef ik ze het voordeel van de twijfel’, zegt Holtrop terwijl hij een kalfje aanhaalt. ‘Maar als het echt niet gaat, moeten ze naar de slacht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.