Moeten er Nederlandse militairen naar Oekraïne?

Juridisch is sturen van legereenheden om het rampgebied in Oekraïne af te schermen geen probleem, maar experts vinden het idee zeer onverstandig.

Gewapende pro-Russische rebellen bewaken een trein op het station van Torez met bijna 200 lichamen van de vliegramp. Beeld epa

Van diverse kanten werd het dit weekeinde geopperd: Nederlandse militairen, met steun van Britten en Amerikanen, naar het oosten van Oekraïne sturen om daar het rampgebied af te schermen. Internationale onderzoekers kunnen dan hun werk doen, niet gestoord door pro-Russische rebellen.

Een al te gewaagd plan, volgens militaire deskundigen: Nederland zou er meer problemen mee creëren dan oplossen. Toch gaf minister-president Mark Rutte geen ontkennend antwoord toen hem op zijn persconferentie gisteravond expliciet werd gevraagd naar de mogelijkheid van zo'n operatie. Hij negeerde de vraag en somde op wat Nederland nu al onderneemt.

Juridisch hoeft het in elk geval geen probleem te zijn, zegt Harry Post, hoogleraar volkenrecht in Florence en Leuven. De regering in Kiev heeft formeel de rechtsmacht in het gebied en zou buitenlandse militairen kunnen toestaan de onderzoekers te beschermen. Verder, zegt hij, zou Nederland 'stapelgek' zijn om legereenheden te sturen naar het wespennest.

Kloof tussen ratio en emotie
Een vergelijking met de operatie-Entebbe (in 1976 bevrijdden Israëlische commando's een door Palestijnen gekaapt vliegtuig) gaat ook in operationele zin mank. 'Entebbe' duurde 90 minuten. Een operatie in Oekraïne zou vele dagen in beslag nemen, in een gebied van meer dan 10 kilometer lengte. De buitenlandse troepen kunnen in gevecht raken met rebellen; van 'ongestoord' werken door forensische experts is dan geen sprake meer.

Er gaapt een klooft tussen rationele overwegingen en de emotie die het 'We moeten ingrijpen!' voedt. 'Ik begrijp niets van de passiviteit van de Nederlanders wier burgers zijn afgeslacht', twitterde de Amerikaanse columnist Roger Cohen. Een Nederlandse blogger: 'We geven 8 miljard uit aan defensie, maar laten ons gijzelen door een stel dronken boeren in een weiland.'

Ongeduldig
Berichten over een op handen zijnde Nederlands-Amerikaanse actie vanuit Polen (de krant Spits, zondag) zijn 'absolute onzin', zegt een bron bij Defensie. In plaats daarvan wordt moeizaam getracht invloed uit te oefenen op de Oekraïense separatisten. 'Achter de schermen wordt hard gewerkt', aldus de bron. 'We moeten niet te ongeduldig zijn. Wat is het alternatief - ons naar binnen vechten met een bataljon?'

De geruchten werden gevoed door een telefoongesprek tussen minister Jeanine Hennis (Defensie) en haar Amerikaanse collega Chuck Hagel. Beiden bespraken 'het belang van een krachtig en eensgezind antwoord', volgens het Pentagon.

Premier Rutte zondagavond op weg naar de persconferentie. Beeld epa

Dat is codetaal voor: let op, Nederland staat niet alleen, bevestigt Ko Colijn, directeur van Clingendael. 'De hele wereld zet Rusland nu in de hoek. De politieke isolatie van Rusland is onmiskenbaar.' Militair optreden is ook volgens hem niet aan de orde. 'Heel onverstandig, veel te gevaarlijk. Het zou verschrikkelijk kunnen escaleren. Het is te veel een 1914-reactie.'

Ook Frank van Kappen, generaal-majoor b.d. en VVD-senator, noemt een legeroperatie 'gewoon dom', zowel politiek als militair. Poetin zou een excuus krijgen om ook troepen naar Oekraïne te sturen. 'Bovendien verdwijnt de vreselijke ramp met het vliegtuig dan naar de achtergrond. Dat wordt een onbelangrijk detail in het drama dat zich dan gaat ontvouwen: een confrontatie tussen Oost en West in Europa met alle afschuwelijke gevolgen van dien.'

Internationale experts
Het realistisch alternatief, zegt Van Kappen, is onderzoek door internationale experts met 'bewaking' door OVSE-waarnemers. Ook dat zal moeilijk zijn. 'Je zult instemming moeten hebben van Rusland, de separatisten en Oekraïne zelf. Maar wie zijn die separatisten? Dat weet eigenlijk niemand. Je kunt wel afspraken maken met de leiders, maar misschien trekken criminele groepen zich daar niets van aan. En dat maakt het werk van de onbewapende waarnemers weer gevaarlijk.'

Niettemin is het volgens Van Kappen 'hoogst onverstandig' om troepen te sturen. 'Je kunt op je vingers natellen dat dat alleen maar tot ellende leidt. Ik begrijp de gevoelens van woede, onmacht en verdriet echt hoor. Ik ben ook een collega in de Eerste Kamer verloren. Maar militaire plannen maken op basis van woede, verdriet en onmacht leidt alleen maar tot nog grotere ellende.'

Vandaag in de Volkskrant: Wat als Poetin 'laatste kans' niet pakt?

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden